Sapan ve Mapa Periyodik Kontrolü | Eskişehir

Sapan ve Mapa Periyodik Kontrolü

Güvenli kaldırma operasyonları için sapan ve mapa kontrolleri

Sapan ve mapalar; vinç, caraskal ve diğer kaldırma ekipmanlarıyla birlikte yüklerin güvenli şekilde kaldırılması, taşınması ve konumlandırılmasında kullanılan önemli kaldırma aksesuarlarıdır. Çelik halat sapanlar, zincir sapanlar, tekstil sapanlar ve çeşitli mapa türleri kullanım sırasında yük, darbe, aşınma, deformasyon ve çevresel etkilere maruz kalabilir.

Periyodik kontrollerde sapan ve mapaların teknik özellikleri, taşıma kapasitesi, bağlantı elemanları, fiziksel durumları ve ilgili standartların öngördüğü kontrol kriterleri değerlendirilir.

Periyodik Mühendislik, Eskişehir başta olmak üzere Bilecik, Bozüyük, Kütahya, Bursa, Afyonkarahisar, Ankara, Bolu, Kocaeli ve çevre illerde sapan ve mapa periyodik kontrol hizmetleri sunmaktadır.


Sapan ve Mapa Periyodik Kontrolü Nedir?

Sapan ve mapa periyodik kontrolü; kaldırma operasyonlarında kullanılan bu aksesuarların güvenli kullanım açısından uygunluğunun yetkili kişiler tarafından muayene edilmesi, gerekli testlerin uygulanması ve sonuçların raporlanması işlemidir.

Güncel İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar, kaldırma ve iletme ekipmanları içerisinde ayrıca düzenlenmiştir. 2025 yılında yapılan değişiklikle yalnızca Yönetmeliğin EK-III tablolarında yer alan ekipman ve ekipman gruplarının zorunlu periyodik kontrole tabi olduğu açıkça belirtilmiştir.

Kontrol kapsamında değerlendirilebilen başlıca ekipmanlar

SapanlarMapalar
Çelik halat sapanSabit mapa
Zincir sapanDöner/fırdöndü mapa
Polyester sapanVidalı mapa
Tek kollu sapanMapa kilit
Çift kollu sapanKaldırma mapası
Çok kollu sapanDiğer bağlantı elemanları

Bunlara ek olarak kaldırma operasyonunda kullanılan kıskaç, vakum kaldırıcı, manyetik kaldırıcı ve benzeri kaldırma aksesuarları da ilgili kapsam ve standartlara göre değerlendirilir.


Sapan Periyodik Kontrolü

Sapanlar, kaldırılan yük ile vinç veya diğer kaldırma ekipmanı arasındaki bağlantıyı sağlayan ekipmanlardır. Bu nedenle sapan üzerindeki küçük bir hasar dahi kaldırma operasyonunun güvenliğini etkileyebilir.

Çelik Halat Sapan Kontrolü

Çelik halat sapanlarda özellikle;

  • Halat tellerindeki kopmalar

  • Ezilme ve yassılaşmalar

  • Kırılma ve bükülmeler

  • Halat üzerinde kuş kafesi oluşumu

  • Korozyon

  • Aşırı aşınma

  • Halat uç bağlantıları

  • Yüksük, kanca ve bağlantı elemanları

  • Etiket ve taşıma kapasitesi bilgileri

kontrol edilir.

Zincir Sapan Kontrolü

Zincir sapanlarda;

  • Zincir baklalarının deformasyonu

  • Aşınma ve kesit kaybı

  • Çatlaklar

  • Korozyon

  • Bakla uzaması

  • Kanca deformasyonu

  • Bağlantı elemanları

  • Kilitleme mekanizmaları

  • Etiket ve taşıma kapasitesi

incelenir.

Polyester ve Tekstil Sapan Kontrolü

Tekstil sapanlarda dışarıdan görülebilen hasarlar özellikle önemlidir. Kontrolde;

  • Kesik ve yırtıklar

  • Dikişlerde açılma

  • Yanık ve ısı hasarı

  • Kimyasal etkilenme

  • Aşırı aşınma

  • Liflerde bozulma

  • Ezilme ve deformasyon

  • Sapan etiketi

  • Taşıma kapasitesi bilgileri

değerlendirilir.


Mapa Periyodik Kontrolü

Mapalar, yükün kaldırma ekipmanına veya sapan sistemine güvenli şekilde bağlanmasını sağlayan bağlantı elemanlarıdır.

Mapa kontrolünde;

  • Mapa gövdesi

  • Pim ve vida

  • Dişler

  • Döner mekanizma

  • Deformasyon

  • Çatlak ve kırıklar

  • Aşınma

  • Korozyon

  • Bağlantı noktaları

  • Taşıma kapasitesi işaretleri

incelenir.

Özellikle kapasite bilgisi bulunmayan, etiketi okunmayan, deformasyona uğramış veya üretici bilgileri doğrulanamayan ekipmanlar ayrıca değerlendirilmelidir.


Sapan ve Mapa Kontrolünde Nelere Bakılır?

Periyodik kontrol sırasında ekipmanın yalnızca genel görünümü değil, güvenli kaldırma operasyonunu etkileyebilecek teknik özellikleri de değerlendirilir.

1. Kimlik ve kapasite kontrolü

Marka, model, seri numarası, imal yılı, taşıma kapasitesi ve ekipmanın izlenebilirliğini sağlayan bilgiler kontrol edilir.

2. Genel fiziksel muayene

Ekipmanda çatlak, kırık, deformasyon, aşınma, korozyon veya kullanım güvenliğini etkileyebilecek hasar olup olmadığı incelenir.

3. Bağlantı elemanları

Kanca, mapa, pim, kilit, bağlantı halkası, yüksük ve diğer bağlantı parçalarının durumu değerlendirilir.

4. Taşıma kapasitesi

Ekipmanın kapasite bilgilerinin mevcut ve okunabilir olması, kullanılan sapanın yapılacak kaldırma işine uygunluğu değerlendirilir.

5. Standart ve üretici kriterleri

Kontrol yöntemi; ilgili standartlar, üretici tarafından belirlenen kriterler ve mevzuat hükümleri dikkate alınarak belirlenir. Güncel Yönetmelik, iş ekipmanına özgü Bakanlık rapor ve kriter dokümanı bulunmadığında ilgili standartların, ardından üretici yönteminin ve gerekli durumlarda risk değerlendirmesinin dikkate alınmasını öngörmektedir.


Sapan ve Mapa Periyodik Kontrolü Ne Zaman Yapılır?

Güncel EK-III Tablo-2 kapsamında kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar için, ilgili standartlarda farklı bir süre belirtilmemişse azami periyodik kontrol süresi 1 yıldır.

Kontrol dönemi belirlenirken ilgili ekipmanın standardı, üretici bilgileri ve kullanım koşulları da dikkate alınır.

Yoğun kullanılan, ağır çalışma şartlarına maruz kalan veya hasar şüphesi bulunan sapan ve mapalarda yalnızca periyodik kontrol tarihinin beklenmesi doğru değildir. Hasar, kaza, önemli bakım-onarım veya güvenliği etkileyebilecek bir durum sonrasında gerekli kontroller ayrıca değerlendirilmelidir.


Sapan ve Mapa Yük Testi

Sapan ve mapalarda uygulanacak yük testi, ekipmanın türüne, ilgili standarda, üretici kriterlerine ve Bakanlık tarafından yayımlanmış ekipmana özgü kontrol kriterlerine göre belirlenir.

Güncel Yönetmelik kapsamında kaldırma ve iletme ekipmanları ile kaldırma aksesuarlarının testleri için özel hükümler bulunmaktadır. Bu nedenle bütün sapan ve mapalara aynı test yükünün uygulanması şeklinde genel bir yaklaşım yerine, ekipmanın teknik özellikleri ve ilgili standart dikkate alınmalıdır.


Sapan ve Mapa Periyodik Kontrolünde Kullanılan Standartlar

Kaldırma aksesuarlarının kontrolünde ekipmanın türüne göre farklı standartlar kullanılabilir.

Başlıca standart grupları arasında;

  • TS EN 1492 serisi – Tekstil sapanlar

  • TS EN 13414 serisi – Çelik halat sapanlar

  • TS EN 818-6+A1 – Zincir sapanlar

  • TS EN 13155 – Kaldırma aksesuarları

  • TS EN 14502-1 – Kaldırma aksesuarları

yer almaktadır. Güncel EK-III Tablo-2’de kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar için bu standart grupları kontrol kriterleri arasında gösterilmektedir.

Kullanılacak standart, kontrol edilen ekipmanın türüne göre belirlenir.


Periyodik Kontrol Raporunda Neler Bulunur?

Kontrol sonucunda hazırlanan raporda ekipmanın izlenebilirliğini sağlayacak teknik bilgiler ve kontrol sonuçları yer alır.

Raporda genel olarak;

  • İşyerinin bilgileri

  • Ekipman adı ve türü

  • Marka ve model

  • İmal yılı

  • Seri numarası veya ekipman kimliği

  • Taşıma kapasitesi

  • Sapanın tipi ve özellikleri

  • Mapa ve bağlantı elemanlarının bilgileri

  • Kontrol tarihi

  • Kullanılan kontrol yöntemi

  • Uygulanan muayene ve testler

  • Tespit edilen uygunsuzluklar

  • Sonuç ve kanaat

  • Bir sonraki kontrol tarihi

  • Yetkili kişinin bilgileri ve EKİPNET numarası

  • Yetkili kişinin imzası

bulunur.

2025 düzenlemesiyle ekipman etiket bilgilerinin ve yetkili kişinin EKİPNET bilgilerinin raporlamada izlenebilirlik açısından yer almasına yönelik hükümler güçlendirilmiştir. İmzalanmamış periyodik kontrol raporları geçerli kabul edilmemektedir.


Sapan ve Mapa Kontrolü Neden Önemlidir?

Sapan ve mapalar genellikle kaldırma sisteminin küçük parçaları gibi görülse de yük ile kaldırma ekipmanı arasındaki doğrudan bağlantıyı oluştururlar.

Özellikle fabrikalarda ve ağır sanayi işletmelerinde;

Vinç → Kanca → Mapa → Sapan → Yük

şeklindeki kaldırma zincirinin herhangi bir noktasındaki uygunsuzluk, kaldırma operasyonunun güvenliğini etkileyebilir.

Bu nedenle yalnızca vincin periyodik kontrolünün yapılması yeterli değildir. Kaldırma operasyonunda kullanılan aksesuarların da kendi teknik özellikleri ve kontrol kriterleri doğrultusunda değerlendirilmesi gerekir.


Hangi İşletmelerde Sapan ve Mapa Kontrolü Yapılır?

Sapan ve mapalar çok farklı sektörlerde kullanılabilmektedir.

Sanayi ve üretim

  • Metal fabrikaları

  • Makine imalat tesisleri

  • Otomotiv fabrikaları

  • Çelik konstrüksiyon işletmeleri

  • Döküm tesisleri

  • Kaynak ve montaj atölyeleri

Depolama ve lojistik

  • Depolar

  • Lojistik merkezleri

  • OSB işletmeleri

  • Sevkiyat alanları

  • Malzeme taşıma ve istifleme alanları

Bakım ve montaj

  • Fabrika bakım ekipleri

  • Makine montaj çalışmaları

  • Endüstriyel bakım firmaları

  • Çelik montaj ekipleri

  • Ağır ekipman montajı yapan işletmeler


Eskişehir Sapan ve Mapa Periyodik Kontrolü

Periyodik Mühendislik, Eskişehir ve çevre illerde fabrikalar, sanayi tesisleri, atölyeler, depolar ve işletmeler için sapan ve mapa periyodik kontrol hizmetleri sunmaktadır.

Hizmet kapsamında ekipmanın türüne göre çelik halat sapan, zincir sapan, polyester sapan, kaldırma mapası ve diğer kaldırma aksesuarları değerlendirilir.

Eskişehir’in yanı sıra Bilecik, Bozüyük, Kütahya, Bursa, Afyonkarahisar, Ankara, Bolu, Kocaeli ve çevre illerde saha hizmeti planlanabilir.


Sapan ve Mapa Periyodik Kontrolü Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sapan periyodik kontrolü zorunlu mu?

EK-III kapsamında yer alan kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar periyodik kontrol hükümlerine tabidir. Sapanın türü ve kullanım şekline göre ilgili standart ve mevzuat kriterleri değerlendirilir.

Sapanlar kaç yılda bir kontrol edilir?

İlgili standartta farklı bir süre belirtilmemişse kaldırma aksesuarları için azami periyodik kontrol süresi 1 yıldır. Üretici ve ilgili standart hükümleri ayrıca dikkate alınır.

Polyester sapan da periyodik kontrolden geçer mi?

Evet. Tekstil sapanlar kaldırma aksesuarları kapsamında değerlendirilir. Kesik, yırtık, yanık, kimyasal hasar, dikiş bozukluğu, aşınma ve etiket bilgileri gibi kriterler kontrol edilir.

Çelik halat sapan kontrolünde nelere bakılır?

Halat tellerindeki kopmalar, ezilme, kırılma, bükülme, kuş kafesi oluşumu, korozyon, aşınma ve uç bağlantıları başta olmak üzere ekipmanın genel durumu değerlendirilir.

Mapa periyodik kontrolü yapılır mı?

Evet. Kaldırma operasyonlarında kullanılan mapalar, ilgili ekipman ve standart kapsamına göre periyodik kontrol sürecinde değerlendirilir.

Sapan kontrolü ile vinç kontrolü aynı şey midir?

Hayır. Vinç ve sapan farklı ekipmanlardır. Vincin periyodik kontrolünün yapılmış olması, kullanılan sapan ve mapaların otomatik olarak kontrol edilmiş olduğu anlamına gelmez.

Hasarlı sapan kullanılabilir mi?

Kesik, yırtık, aşırı aşınma, deformasyon, çatlak, ciddi korozyon veya kapasite bilgisinin kaybolması gibi güvenliği etkileyebilecek durumlarda ekipman kontrol edilmeden kullanılmamalıdır.

Sapan kontrolünü kim yapabilir?

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının, iskeleler hariç, periyodik kontrolleri Yönetmelikte belirtilen yetkili meslek unvanlarına sahip kişiler tarafından yapılır. Güncel düzenlemede bu kapsamda makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri ile ilgili teknik öğretmen, makine tekniker ve yüksek teknikerleri sayılmaktadır.


Sapan ve Mapa Periyodik Kontrol Hizmeti

Kaldırma operasyonlarında kullanılan sapan, mapa ve diğer kaldırma aksesuarlarınızın kontrolünü yaptırarak ekipmanlarınızın mevcut teknik durumunu kayıt altına alabilirsiniz.

Periyodik Mühendislik, Eskişehir ve çevre illerde iş ekipmanları periyodik kontrol hizmetleri kapsamında sapan ve mapa kontrollerini ilgili mevzuat, standartlar ve ekipmanın teknik özellikleri doğrultusunda gerçekleştirir.

Sapan, mapa veya diğer kaldırma aksesuarlarınız için kontrol talebinde bulunmak üzere bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Powered by Joinchat