Kaynak Dumanı Maruziyet Ölçümü | Eskişehir
Kaynak işlemleri sırasında yüksek sıcaklığın etkisiyle kaynak yapılan ana malzemeden, elektrottan, kaynak telinden ve diğer sarf malzemelerinden çeşitli partikül ve metal bileşikleri açığa çıkabilir. Bu emisyonlar çalışma ortamında kaynak dumanı oluşmasına neden olabilir.
Kaynak dumanına maruziyetin değerlendirilmesi, özellikle kaynak işlemlerinin yoğun olarak gerçekleştirildiği fabrika ve sanayi tesislerinde önemli bir iş hijyeni konusudur.
Kaynak dumanı ölçümü, çalışma ortamındaki kaynak işlemlerinden kaynaklanan partikül ve kimyasal maruziyetlerin uygun ölçüm stratejisiyle değerlendirilmesine yardımcı olur.
Kaynak Dumanı Nedir?
Kaynak dumanı, kaynak işlemi sırasında oluşan ve havaya yayılan çok küçük partiküllerden oluşan bir emisyon karışımıdır.
Kaynak dumanının içeriği her kaynak işleminde aynı değildir. Kullanılan;
Ana metal
Kaynak elektrodu
Kaynak teli
Dolgu malzemesi
Koruyucu gaz
Kaynak yöntemi
Kaplama veya yüzey işlemleri
kaynak dumanının içeriğini etkileyebilir.
Bu nedenle kaynak dumanı değerlendirmesinde yalnızca genel bir duman ölçümü yapmak yerine, gerçekleştirilen kaynak prosesinin ve kullanılan malzemelerin incelenmesi önemlidir.
Kaynak Dumanı Ölçümü Neden Yapılır?
Kaynak işlemi yapan çalışanların solunum yoluyla çeşitli partikül ve kimyasal etkenlere maruz kalma ihtimali bulunabilir.
Ölçüm çalışmasının amacı, çalışma ortamındaki maruziyetin belirlenmesine yardımcı olacak numunelerin uygun şekilde alınması ve analiz edilmesidir.
Özellikle kapalı veya yetersiz havalandırılan kaynak alanlarında, yoğun kaynak yapılan üretim bölümlerinde ve çok sayıda kaynak çalışanının bulunduğu işletmelerde proses bazlı değerlendirme yapılabilir.
İSGÜM de iş hijyeni ölçümlerinin işyerindeki fiziksel, kimyasal ve biyolojik risklerin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirildiğini belirtmektedir.
Kişisel Kaynak Dumanı Maruziyet Ölçümü
Çalışanın maruziyetinin değerlendirilmesi gerektiğinde kişisel numune alma yöntemi kullanılabilir.
Numune alma ekipmanı çalışanın solunum bölgesine uygun şekilde konumlandırılır ve belirlenen çalışma süresi boyunca hava numunesi alınır.
Ölçüm planlanırken;
Çalışanın yaptığı kaynak işlemi
Kaynak yöntemi
Günlük kaynak süresi
Kullanılan elektrot veya kaynak teli
Ana metalin türü
Havalandırma koşulları
Kaynak noktasına yakınlık
Diğer çalışanların konumu
gibi faktörler dikkate alınabilir.
Bu bilgiler, hangi parametrelerin değerlendirilmesi gerektiğinin belirlenmesine yardımcı olur.
Kaynak Dumanında Hangi Maddeler Bulunabilir?
Kaynak dumanının kimyasal içeriği kullanılan malzemelere ve kaynak yöntemine göre değişir.
Prosesin özelliklerine bağlı olarak;
Demir
Mangan
Nikel
Krom
Kurşun
Bakır
Molibden
Çinko
gibi farklı metal ve metal bileşikleri değerlendirmeye alınabilir.
Ancak bu maddelerin tamamının her kaynak prosesinde bulunduğu düşünülmemelidir.
Örneğin paslanmaz çelik kaynaklarında krom ve nikel açısından değerlendirme gerekebilirken, farklı çelik veya alaşımlarda başka metal bileşenleri ön plana çıkabilir.
Bu nedenle ölçüm parametreleri belirlenirken kullanılan malzemelerin teknik bilgileri ve mümkünse güvenlik bilgi formları incelenmelidir.
ÇSGB’nin metal sektörü rehberinde farklı kaynak yöntemlerinde kaynak dumanı ile krom, krom(VI), nikel ve mangan gibi bileşenlerin emisyonlarının değişebildiği gösterilmektedir.
Hangi Kaynak İşlemlerinde Ölçüm Gündeme Gelebilir?
Kaynak dumanı değerlendirmesi farklı kaynak yöntemlerinde yapılabilir.
Örneğin;
MIG kaynağı
MAG kaynağı
TIG kaynağı
MMA / elektrik ark kaynağı
Gazaltı kaynağı
Örtülü elektrot kaynağı
Robotik kaynak
Punta kaynak
Plazma kesim
Termal kesim işlemleri
gibi prosesler iş hijyeni açısından değerlendirilebilir.
Her yöntemde oluşan emisyonun miktarı ve bileşimi aynı değildir.
Bu nedenle ölçüm planı doğrudan yapılan işe göre oluşturulmalıdır.
Kaynak Dumanı ile Ağır Metal Ölçümü Arasındaki Fark
Kaynak dumanı ve ağır metal ölçümü birbiriyle ilişkili olabilir ancak aynı kavram değildir.
Kaynak dumanı ölçümü, kaynak prosesinden kaynaklanan partikül ve duman maruziyetinin değerlendirilmesine odaklanırken;
ağır metal ölçümü, çalışma ortamındaki belirli metal veya metal bileşiklerinin konsantrasyonlarının belirlenmesine yöneliktir.
Örneğin paslanmaz çelik kaynak işlemi yapan bir çalışanda kaynak dumanı ile birlikte krom ve nikel gibi belirli metal bileşenlerinin değerlendirilmesi gerekebilir.
Bu nedenle bazı işyerlerinde kaynak dumanı değerlendirmesi ile birlikte belirli metal parametrelerinin ayrıca incelenmesi uygun olabilir.
Kaynak Dumanı Ölçümü Nasıl Yapılır?
Ölçüm öncesinde işletmedeki kaynak prosesleri incelenir.
Özellikle;
Kaynak yöntemi belirlenir.
Kullanılan ana malzeme incelenir.
Elektrot veya kaynak telinin özellikleri değerlendirilir.
Kaynak yapılan süre belirlenir.
Havalandırma koşulları değerlendirilir.
Çalışanların görevleri belirlenir.
Ölçülecek parametreler ve uygun numune alma stratejisi belirlenir.
Kimyasal maruziyetlerde numune alma stratejisinin belirlenmesinde yapılan işin niteliği, çalışan sayısı ve maruziyet süresi gibi faktörlerin dikkate alınması gerektiği ÇSGB tarafından da belirtilmektedir.
Numuneler uygun yöntemle alındıktan sonra ilgili analizler gerçekleştirilir ve sonuçlar ölçüm raporunda sunulur.
Kaynak Atölyelerinde Havalandırmanın Önemi
Kaynak işlemlerinde oluşan dumanın çalışma ortamına yayılmasını azaltmak için uygun havalandırma ve lokal emiş sistemleri önemli bir kontrol önlemidir.
Özellikle kaynak noktasında oluşan dumanın doğrudan kaynağından uzaklaştırılması, çalışanların maruziyetinin azaltılmasına yönelik mühendislik kontrollerinden biridir.
Ölçüm sonuçları, mevcut çalışma koşullarının değerlendirilmesinde ve gerekli kontrol önlemlerinin planlanmasında kullanılabilir.
Hangi İşyerlerinde Kaynak Dumanı Ölçümü Gerekebilir?
Kaynak işlemlerinin yapıldığı birçok sanayi işletmesinde proses bazlı değerlendirme yapılabilir.
Özellikle;
Metal ve makine imalatı
Otomotiv ve otomotiv yan sanayi
Çelik konstrüksiyon
Döküm ve metal işleme
Tarım makineleri üretimi
İş makinesi üretimi ve bakımı
Kazan ve basınçlı ekipman imalatı
Boru imalatı
Gemi ve ağır sanayi
Bakım-onarım atölyeleri
gibi alanlarda kaynak işlemleri yoğun olarak gerçekleştirilebilir.
Eskişehir Kaynak Dumanı Ölçümü
Eskişehir’deki metal, makine, otomotiv ve sanayi işletmelerinde gerçekleştirilen kaynak prosesleri için iş hijyeni kapsamında ölçüm planlaması yapılabilir.
Özellikle organize sanayi bölgelerinde bulunan üretim tesislerinde kaynak işlemlerinin yoğunluğu, kullanılan malzemeler ve çalışma koşulları değerlendirilerek uygun ölçüm parametreleri belirlenebilir.
Hizmet planlaması Bilecik, Bozüyük, Kütahya, Afyonkarahisar, Bursa, Ankara, Konya, Bolu, Sakarya ve Kocaeli/İzmit gibi bölgelerde bulunan işletmeler için de yapılabilir.
Kaynak Dumanı Ölçümünde Yetkilendirme
İş hijyeni ölçüm, test ve analizlerinin mevzuata uygun şekilde yürütülmesi önemlidir. ÇSGB, işyeri ortamı ölçümlerinin ilgili yönetmelik kapsamında İSGÜM tarafından yetkilendirilen kuruluşlarca gerçekleştirilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Bu nedenle hizmet alınırken yapılacak ölçümün ve analizlerin ilgili parametrede laboratuvarın yetki kapsamıyla uyumlu olması gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Kaynak dumanı ölçümü hangi çalışanlarda yapılır?
Kaynak işlemini düzenli olarak yapan çalışanlar başta olmak üzere, kaynak prosesinin bulunduğu çalışma alanında maruziyet ihtimali bulunan çalışanlar değerlendirmeye alınabilir.
Her kaynak işleminde aynı ölçüm yapılır mı?
Hayır. Kaynak yöntemine, ana metale, elektrota veya kaynak teline ve çalışma koşullarına göre oluşan emisyonların içeriği değişebilir. Ölçüm parametreleri proses bazında belirlenmelidir.
Kaynak dumanı ölçümü ile ağır metal ölçümü aynı mıdır?
Hayır. Kaynak dumanı genel bir proses emisyonunu ifade eder. Belirli metal ve metal bileşikleri ise ayrıca değerlendirilebilir.
Paslanmaz çelik kaynaklarında hangi metaller değerlendirilebilir?
Paslanmaz çeliğin bileşimine ve kullanılan kaynak sarf malzemesine bağlı olarak krom ve nikel gibi metaller değerlendirmeye alınabilir. Kesin parametreler kullanılan malzeme ve proses bilgilerine göre belirlenmelidir.
Kaynak dumanı ölçümü Eskişehir dışında yapılabilir mi?
Evet. Eskişehir’in yanı sıra Bilecik, Bozüyük, Kütahya, Afyonkarahisar, Bursa, Ankara, Konya, Bolu, Sakarya ve Kocaeli/İzmit bölgelerinde bulunan işletmeler için de ölçüm planlaması yapılabilir.
