Buhar Kazanı Periyodik Kontrolü | Eskişehir

Buhar Kazanı Periyodik Kontrolü | Eskişehir

Buhar Kazanı Periyodik Kontrolü

Buhar kazanları; suyu ısıtarak belirli basınç ve sıcaklıkta buhar üreten, özellikle üretim tesisleri, tekstil işletmeleri, gıda fabrikaları, kimya tesisleri, hastaneler, enerji tesisleri ve çeşitli sanayi işletmelerinde kullanılan basınçlı ekipmanlardır.

Buhar kazanlarında yüksek sıcaklık ve basınç altında çalışma söz konusu olduğundan; kazan gövdesi, basınçlı bölümler, emniyet ekipmanları, ölçüm cihazları, besleme sistemi ve ilgili yardımcı donanımların güvenli durumda olması önemlidir.

Periyodik Mühendislik, Eskişehir ve çevre illerde buhar kazanlarının teknik kontrol ve raporlama süreçlerinde, ekipmanın ilgili mevzuat ve yetki kapsamı doğrultusunda hizmet sunmaktadır.

Güncel mevzuat kapsamında buhar kazanları basınçlı kap ve tesisatlar arasında yer almakta ve 23 Aralık 2025 tarihli değişiklikle özel akreditasyon gerektiren ekipmanlar arasına alınmıştır. Bu kapsam için 1/1/2027 tarihine kadar geçiş süreci öngörülmüştür.


Buhar Kazanı Nedir?

Buhar kazanı, içerisindeki suyun kontrollü şekilde ısıtılmasıyla buhar elde edilmesini sağlayan basınçlı bir ekipmandır.

Elde edilen buhar; üretim proseslerinde, ısıtma sistemlerinde, sterilizasyon işlemlerinde, kurutma uygulamalarında ve farklı endüstriyel proseslerde kullanılabilir.

Buhar kazanları kullanım alanına ve konstrüksiyonuna göre farklı yapılarda olabilir.

Başlıca kazan tipleri:

  • Alev-duman borulu buhar kazanları

  • Su borulu buhar kazanları

  • Elektrikli buhar kazanları

  • Yakıtlı buhar kazanları

  • Doğalgazlı buhar kazanları

  • Sıvı yakıtlı buhar kazanları

  • Katı yakıtlı buhar kazanları

Kazan tipi, kapasitesi, çalışma basıncı, yakıt sistemi ve üretici bilgileri kontrol yönteminin belirlenmesinde dikkate alınır.


Buhar Kazanı Periyodik Kontrolünde Neler İncelenir?

Kontrol kapsamı kazan tipine, kapasitesine ve uygulanabilir standarda göre değişir.

Kontrol Alanıİncelenen Konular
Kazan gövdesiGenel durum, deformasyon, korozyon ve hasarlar
Basınçlı bölümlerKazan gövdesi, borular, domlar ve bağlantılar
KaynaklarGörsel durum ve gerekli görülen ilave muayeneler
Emniyet ventilleriUygunluk ve güvenlik fonksiyonu
ManometrelerBasınç göstergeleri ve okunabilirlik
Sıcaklık göstergeleriSıcaklık ölçüm ve izleme elemanları
Besleme sistemiBesi suyu sistemi ve bağlantıları
Su seviyesiSeviye göstergeleri ve ilgili güvenlik sistemleri
Yakıt sistemiKazan tipine göre yakıt ve yanma sistemi
BrülörBrülörün genel durumu ve güvenlik fonksiyonları
Baca sistemiKazan tipine göre baca ve bağlantılar
Kumanda sistemiKontrol, alarm ve güvenlik fonksiyonları
Etiket bilgileriMarka, model, seri numarası, imal yılı ve teknik değerler

Kontrol sırasında tespit edilen uygunsuzluklar, ekipmanın güvenli kullanımına etkisi açısından değerlendirilerek raporlanır.


Buhar Kazanı Gövde ve Basınçlı Bölüm Kontrolü

Buhar kazanının basınç altında çalışan bölümleri kontrolün en önemli unsurlarındandır.

Kontrolde;

  • korozyon,

  • deformasyon,

  • çatlak,

  • aşınma,

  • kaynak bölgeleri,

  • bağlantılar,

  • boru ve levhaların genel durumu,

  • basınçlı bölümlerde görülebilen hasarlar

incelenir.

Gerekli görülmesi halinde görsel muayeneye ek olarak et kalınlığı ölçümü veya tahribatsız muayene uygulanabilir.

Tahribatsız muayeneler, güncel mevzuat kapsamında TS EN ISO 9712’ye uygun ve en az Seviye 2 personel belgelendirmesine sahip kişiler tarafından gerçekleştirilir.


Buhar Kazanı Emniyet Ekipmanları

Buhar kazanlarında emniyet ekipmanları, aşırı basınç ve diğer tehlikeli çalışma koşullarına karşı koruma sağlar.

Kazan tipine ve sistemin yapısına göre;

  • emniyet ventilleri,

  • manometreler,

  • su seviye göstergeleri,

  • düşük su seviyesi koruması,

  • basınç kontrol sistemleri,

  • sıcaklık kontrol sistemleri,

  • alarm sistemleri,

  • yakıt kesme sistemleri,

  • brülör güvenlik sistemleri

değerlendirilebilir.

Emniyet ekipmanlarının devre dışı bırakılması veya uygun olmayan şekilde değiştirilmesi, kazanın güvenli çalışma koşullarını olumsuz etkileyebilir.


Buhar Kazanı Emniyet Ventili Kontrolü

Emniyet ventili, kazan içerisindeki basıncın izin verilen çalışma koşullarının üzerine çıkması durumunda güvenliğin sağlanması açısından kritik bir ekipmandır.

Kontrolde ekipmanın teknik bilgileri, ayar değeri, bağlantısı ve uygulanabilir kontrol kriterleri değerlendirilir.

Emniyet ventiliyle ilgili test ve ayar işlemlerinde kazan üreticisinin teknik bilgileri ve ilgili standartlar dikkate alınmalıdır.


Buhar Kazanı Manometre ve Ölçüm Sistemleri

Kazan işletmesinde basınç, sıcaklık ve su seviyesi gibi değerlerin doğru şekilde izlenebilmesi önemlidir.

Kontrolde;

  • manometrelerin durumu,

  • basınç değerlerinin okunabilirliği,

  • bağlantılar,

  • sıcaklık göstergeleri,

  • su seviye göstergeleri,

  • alarm ve kontrol sistemleri

kazan tipine göre değerlendirilir.

Ölçüm cihazlarının doğruluğuna ilişkin gerekli durumlarda ayrıca uygunluk veya kalibrasyon kayıtları incelenebilir.


Buhar Kazanında Su Seviyesi Kontrolü

Buhar kazanlarında yeterli su seviyesinin korunması güvenli işletmenin temel unsurlarındandır.

Su seviyesinin uygun şekilde izlenememesi veya düşük su seviyesine karşı koruma sistemlerinin çalışmaması ciddi işletme risklerine neden olabilir.

Bu nedenle kazan tipine göre;

  • seviye göstergeleri,

  • seviye kontrol sistemleri,

  • düşük su seviyesi koruması,

  • besleme suyu sistemi,

  • ilgili alarm ve kesme fonksiyonları

değerlendirilir.


Buhar Kazanı Brülör ve Yanma Sistemi

Yakıtlı buhar kazanlarında brülör ve yanma sistemi de güvenli çalışma açısından önemlidir.

Kazan tipine göre;

  • brülörün genel durumu,

  • yakıt bağlantıları,

  • ateşleme sistemi,

  • alev kontrolü,

  • yakıt kesme sistemi,

  • kumanda ve otomasyon,

  • alarm ve emniyet fonksiyonları

değerlendirilebilir.

Bu kontroller, kazan üreticisinin teknik özellikleri ve uygulanabilir standartlar dikkate alınarak gerçekleştirilir.


Buhar Kazanı Basınç Testi

Buhar kazanlarında uygulanacak test yöntemi, kazanın tasarımına, imalat standardına, üretici bilgilerine ve yürürlükteki kontrol kriterlerine göre belirlenmelidir.

Bu nedenle bütün buhar kazanlarına aynı test basıncının uygulanması doğru değildir.

Güncel yönetmelik kapsamında periyodik kontrol metodunun belirlenmesinde öncelikle ilgili standart ve muayene/test kriterleri dikkate alınır. Bunların bulunmaması halinde üreticinin tavsiye ettiği yöntem, bunun da bulunmaması halinde risk değerlendirmesine göre belirlenen yöntem esas alınır.

Gerekli durumlarda;

  • hidrostatik test,

  • görsel muayene,

  • et kalınlığı ölçümü,

  • tahribatsız muayene,

  • bağlantı ve sızdırmazlık kontrolleri

uygulanabilir.

Test yöntemi ve test basıncı, kazanın ilgili standardı ve teknik dokümanları esas alınarak belirlenmelidir.


Buhar Kazanında Et Kalınlığı Ölçümü

Kazan gövdesi ve basınçlı bölümlerde zaman içerisinde korozyon ve aşınma meydana gelebilir.

Özellikle eski kazanlarda veya korozyon şüphesi bulunan bölgelerde ultrasonik et kalınlığı ölçümü gerekebilir.

Ölçüm sonuçları;

  • mevcut et kalınlığı,

  • tasarım bilgileri,

  • izin verilen minimum kalınlık,

  • korozyon durumu,

  • kazan çalışma basıncı,

  • ilgili standart

gibi teknik bilgilerle birlikte değerlendirilir.


Buhar Kazanında Tahribatsız Muayene

Kazan gövdesinde veya kaynak bölgelerinde gerekli görülmesi halinde tahribatsız muayene yöntemleri kullanılabilir.

Uygulama, ekipmanın teknik yapısına ve tespit edilen risklere göre belirlenebilir.

Kullanılabilecek yöntemler arasında;

  • Ultrasonik Muayene (UT)

  • Manyetik Parçacık Muayenesi (MT)

  • Sıvı Penetrant Muayenesi (PT)

  • gerekli durumlarda diğer uygun NDT yöntemleri

bulunabilir.

Tahribatsız muayene yöntemleri ilgili standartlara ve TS EN ISO 9712 personel yeterlilik şartlarına uygun şekilde uygulanır.


Buhar Kazanı Periyodik Kontrolünde Kullanılan Standartlar

Buhar kazanının tipine ve tasarımına göre uygulanacak standart değişebilir.

Buhar kazanları için kullanılan başlıca standart serileri arasında;

  • TS EN 12952 – Su borulu kazanlar ve yardımcı tesisatlar

  • TS EN 12953 – Alev-duman borulu kazanlar

  • ilgili kazan tasarım, imalat ve muayene standartları

bulunmaktadır.

ÇSGB’nin yayımladığı güncel kaynaklarda da buhar kazanlarının kontrolünde TS EN 12952 serisi ve TS EN 12953 gibi standartlara atıf yapılmaktadır.

Kontrolde kesin olarak kullanılacak kriter; kazan tipi, imalat standardı, üretici bilgileri ve güncel Bakanlık kriterleri dikkate alınarak belirlenmelidir.


Buhar Kazanı Periyodik Kontrolü Ne Sıklıkla Yapılır?

Buhar kazanlarının periyodik kontrol süresi, ilgili standartta farklı bir süre belirtilmemişse azami 1 yıl olarak uygulanır.

ÇSGB’nin yayımladığı denetim dokümanlarında da buhar kazanları için standartlarda süre belirtilmemişse azami yıllık kontrol süresi belirtilmektedir.

Ancak kontrol periyodu belirlenirken;

  • kazan standardı,

  • üretici bilgileri,

  • çalışma basıncı,

  • kullanım yoğunluğu,

  • çalışma koşulları,

  • önceki kontrol sonuçları

dikkate alınmalıdır.


Buhar Kazanı Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

1. Kazan bilgilerinin incelenmesi

Marka, model, seri numarası, imal yılı, kapasite, çalışma basıncı ve teknik bilgiler incelenir.

2. Teknik dokümanların değerlendirilmesi

Kazan pasaportu, üretici dokümanları, önceki kontrol raporları ve mevcut teknik kayıtlar değerlendirilir.

3. Genel ve görsel kontrol

Kazan gövdesi, bağlantılar, basınçlı bölümler ve yardımcı ekipmanlar incelenir.

4. Emniyet sistemlerinin kontrolü

Emniyet ventilleri, manometreler, su seviyesi sistemleri ve ilgili güvenlik fonksiyonları değerlendirilir.

5. Gerekli muayene ve testlerin yapılması

Uygulanabilir standart ve kontrol kriterlerine göre gerekli test ve ölçümler gerçekleştirilir.

6. Sonuçların değerlendirilmesi

Tespit edilen uygunsuzluklar ekipmanın güvenli kullanımına etkileri açısından değerlendirilir.

7. Raporlama

Kontrol yöntemi, ekipman bilgileri, yapılan muayene ve testler, uygunsuzluklar ve sonuç raporlanır.

Güncel mevzuata göre periyodik kontrol raporunda yetkili kişinin adı, mesleği ve EKİPNET kayıt numarası bulunmalı ve rapor yetkili kişi tarafından imzalanmalıdır. İmzasız periyodik kontrol raporları geçerli değildir.


Buhar Kazanlarında Sık Karşılaşılan Uygunsuzluklar

Kontrol sırasında özellikle;

  • kazan gövdesinde korozyon,

  • et kalınlığında azalma,

  • kaynak bölgelerinde uygunsuzluk,

  • deformasyon,

  • emniyet ventilinde uygunsuzluk,

  • manometre uygunsuzluğu,

  • su seviye kontrolünde sorun,

  • düşük su seviyesi korumasının çalışmaması,

  • basınç kontrol sistemlerinde uygunsuzluk,

  • brülör güvenlik sistemlerinde sorun,

  • bağlantılarda kaçak,

  • teknik etiket bilgilerinin eksik olması,

  • önceki kontrol raporundaki uygunsuzlukların giderilmemesi

gibi durumlar tespit edilebilir.

Bakanlık tarafından yayımlanan kriterlerde ağır kusur olarak değerlendirilen durumlarda, ilgili kusurlar giderilmeden ekipmanın çalıştırılmasına izin verilmez.


Buhar Kazanı Bakımı ile Periyodik Kontrol Aynı Değildir

Kazan temizliği, brülör bakımı, su tarafı temizliği, vana değişimi, pompa bakımı, otomasyon bakımı ve üretici tarafından belirtilen diğer bakım faaliyetleri bakım işlemleridir.

Periyodik kontrol ise kazanın güvenli kullanım durumunun mevzuat, standartlar, üretici bilgileri ve teknik kriterler doğrultusunda değerlendirilmesidir.

Bu nedenle bakım yapılmış olması, tek başına periyodik kontrol yapılmış olduğu anlamına gelmez.


Buhar Kazanı Periyodik Kontrol Raporu

Kontrol sonunda;

  • kazan kimlik bilgileri,

  • teknik özellikler,

  • kontrol yöntemi,

  • uygulanan muayene ve testler,

  • emniyet ekipmanlarının durumu,

  • tespit edilen uygunsuzluklar,

  • kontrol sonucu,

  • yetkili kişinin bilgileri

raporlanır.

Güncel düzenlemeye göre zorunlu periyodik kontrollerde işveren ile yetkili kişi arasında hizmet gerçekleştirilmeden en geç 1 gün önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenmesi ve karşılıklı onaylanması gerekir.


Buhar Kazanlarında Özel Akreditasyon Düzenlemesi

23 Aralık 2025 tarihli yönetmelik değişikliğiyle buhar kazanları, özel akreditasyon gerektiren ekipmanlar arasına dahil edilmiştir.

Düzenlemede bu kapsam için 1 Ocak 2027 tarihine kadar geçiş süreci öngörülmüştür. Bu nedenle buhar kazanı periyodik kontrol hizmetinin, ilgili tarihte yürürlükte olacak yetki ve akreditasyon şartları çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerekir.

Bu konu özellikle işverenler açısından önemlidir; kontrol hizmeti alınırken kuruluşun ilgili ekipman kapsamındaki güncel yetki/akreditasyon durumu kontrol edilmelidir.


Eskişehir ve Çevre İllerde Buhar Kazanı Periyodik Kontrolü

Periyodik Mühendislik olarak Eskişehir başta olmak üzere Bilecik, Bozüyük, Kütahya, Afyonkarahisar, Bursa, Kocaeli (İzmit), Sakarya, Ankara, Bolu ve Konya çevresindeki işletmelerin basınçlı ekipman kontrol süreçlerine yönelik mühendislik hizmetleri sunuyoruz.

Fabrika, üretim tesisi, tekstil işletmesi, gıda tesisi, kimya tesisi, otomotiv işletmesi ve farklı sanayi kuruluşlarında kullanılan buhar kazanlarının kontrol kapsamı; kazan tipi, teknik özellikleri, uygulanabilir standartlar ve yürürlükteki mevzuat doğrultusunda belirlenir.


Sık Sorulan Sorular

Buhar kazanı periyodik kontrolü zorunlu mudur?

Evet. Buhar kazanları, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında basınçlı kap ve tesisatlar arasında yer almaktadır. Güncel mevzuatta periyodik kontrole tabi ekipmanlar EK-III’te belirlenmiştir.

Buhar kazanı kaç yılda bir kontrol edilir?

İlgili standartlarda farklı bir süre belirtilmemişse azami kontrol süresi 1 yıldır.

Buhar kazanında hidrostatik test yapılır mı?

Uygulanacak test yöntemi kazanın standardı, üretici bilgileri ve güncel kontrol kriterlerine göre belirlenir. Her kazan için aynı test basıncının uygulanması doğru değildir.

Buhar kazanı kontrolünde hangi standart kullanılır?

Kazan tipine göre TS EN 12952 veya TS EN 12953 gibi ilgili standartlar kullanılabilir. Kesin kontrol kriteri ekipmanın teknik yapısına göre belirlenir.

Buhar kazanında et kalınlığı ölçümü yapılır mı?

Gerekli görülen durumlarda kazan gövdesi ve basınçlı bölümlerde ultrasonik et kalınlığı ölçümü yapılabilir.

Buhar kazanı kontrolünde NDT yapılır mı?

Kazan standardı, teknik değerlendirme veya tespit edilen uygunsuzluklara göre gerekli görülmesi halinde tahribatsız muayene uygulanabilir. NDT uygulamaları TS EN ISO 9712 yeterlilik şartlarına uygun gerçekleştirilir.

Buhar kazanı kontrolünü kim yapabilir?

Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri, mevzuatta belirtilen yetkili meslek grupları tarafından gerçekleştirilir. Güncel düzenlemede bunlar arasında makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat ve uçak mühendisleri ile ilgili teknik öğretmenler ve makine tekniker/yüksek teknikerleri bulunmaktadır.

Buhar kazanı bakım ile periyodik kontrol aynı mıdır?

Hayır. Bakım, kazanın işletme şartlarını korumaya yönelik işlemdir. Periyodik kontrol ise güvenli kullanım durumunun teknik olarak değerlendirilmesidir.


Güvenli Buhar Sistemleri İçin Mühendislik Kontrolü

Buhar kazanlarında güvenli çalışma; yalnızca kazan gövdesinin değil, basınçlı bölümlerin, emniyet ekipmanlarının, ölçüm sistemlerinin, besleme sisteminin ve ilgili yardımcı donanımların birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Periyodik Mühendislik, Eskişehir ve çevre illerde buhar kazanları ve diğer basınçlı ekipmanların kontrol süreçlerinde, yürürlükteki mevzuat ve yetki kapsamı doğrultusunda teknik değerlendirme ve raporlama hizmetleri sunmaktadır.

Powered by Joinchat