Karbonmonoksit Ölçümü | Eskişehir
Karbonmonoksit (CO), renksiz ve kokusuz bir gazdır. Özellikle yakıtların tam yanmaması sonucunda ortaya çıkabilir ve çalışma ortamlarında önemli bir kimyasal risk oluşturabilir.
Karbonmonoksit ölçümü, işyeri ortam havasındaki CO konsantrasyonunun belirlenmesine yönelik iş hijyeni ölçümlerinden biridir. Özellikle yanma proseslerinin, motorlu araçların veya CO oluşumuna neden olabilecek ekipmanların bulunduğu çalışma alanlarında ölçüm ihtiyacı değerlendirilebilir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın güncel iş hijyeni hizmet listesinde “Havadaki Karbonmonoksit Konsantrasyonu Tayini” ayrı bir ölçüm parametresi olarak yer almaktadır.
Karbonmonoksit Nedir?
Karbonmonoksit, kimyasal formülü CO olan bir gazdır.
Kokusuz ve renksiz olması nedeniyle ortamda bulunması duyularla kolay şekilde fark edilemez. Bu nedenle karbonmonoksit oluşma ihtimali bulunan kapalı çalışma alanlarında uygun ölçüm ve kontrol yöntemlerinin kullanılması önemlidir.
CO oluşumu özellikle yanma prosesleriyle ilişkilidir.
Örneğin;
Doğalgazlı sistemler
Kömür ve diğer yakıtlarla çalışan sistemler
Fırın ve ocaklar
Kazan daireleri
İçten yanmalı motorlar
Forkliftler
Jeneratörler
Isıtma sistemleri
Metal proseslerinde kullanılan bazı ekipmanlar
karbonmonoksit açısından değerlendirilebilir.
Karbonmonoksit Ölçümü Neden Yapılır?
Çalışma ortamında karbonmonoksit oluşma ihtimali bulunan proseslerde ortam havasındaki CO seviyesinin belirlenmesi, kimyasal risk değerlendirmesine katkı sağlar.
Özellikle kapalı veya yeterli hava değişiminin bulunmadığı alanlarda;
Yanma ürünlerinin birikmesi,
Motorlu araçların kapalı alanda çalışması,
Isıtma sistemleri,
Kazan ve fırınlar,
Jeneratörler
gibi kaynaklar değerlendirilmelidir.
Ölçüm sonuçları, çalışma ortamındaki mevcut koşulların değerlendirilmesi ve gerekli kontrol önlemlerinin planlanmasına yardımcı olabilir.
Karbonmonoksit Hangi İşyerlerinde Ölçülebilir?
Karbonmonoksit ölçümü yalnızca tek bir sektöre özgü değildir. CO oluşma ihtimali bulunan farklı çalışma alanlarında ölçüm planlanabilir.
Örneğin;
Fabrikalar
Metal ve makine işletmeleri
Dökümhaneler
Kazan daireleri
Otoparklar
Kapalı depo ve hangarlar
Otomotiv servisleri
Araç bakım atölyeleri
Jeneratör odaları
Isıtma sistemlerinin bulunduğu tesisler
Fırın ve üretim tesisleri
Maden ve tünel çalışmaları
gibi alanlarda proses bazlı değerlendirme yapılabilir.
Forklift Kullanılan Alanlarda Karbonmonoksit Ölçümü
İçten yanmalı motor kullanan forkliftler, egzoz gazları nedeniyle kapalı veya yarı kapalı çalışma alanlarında hava kalitesi açısından değerlendirilmesi gereken kaynaklardan biri olabilir.
Özellikle;
Kapalı depolar,
Lojistik merkezleri,
Üretim tesisleri,
Hangarlar,
Kapalı yükleme alanları
gibi ortamlarda forkliftlerin kullanım şekli, çalışma süresi ve havalandırma koşulları dikkate alınabilir.
Elektrikli forkliftler ise egzoz kaynaklı CO oluşumu açısından farklı değerlendirilir.
Kazan Dairelerinde Karbonmonoksit Ölçümü
Kazan dairelerinde yakıtın yanması sonucunda çeşitli yanma ürünleri oluşabilir.
Yakıt türü, yanma sistemi, cihazların çalışma durumu, baca sistemi ve havalandırma koşulları değerlendirilerek karbonmonoksit açısından ölçüm ihtiyacı belirlenebilir.
Özellikle kapalı kazan dairelerinde ortam havasının değerlendirilmesi, çalışma koşullarının kontrolü açısından önem taşıyabilir.
Jeneratör ve Motor Kaynaklı Karbonmonoksit
Dizel veya benzinli içten yanmalı motorlar çalışma sırasında egzoz gazları oluşturur.
Jeneratör odaları, araç bakım alanları, kapalı garajlar ve motorların çalıştırıldığı diğer alanlarda CO oluşumu açısından çalışma koşulları değerlendirilebilir.
Bu tür alanlarda ölçüm planlanırken motorun çalışma süresi, çalışma alanının hacmi ve havalandırma sistemi gibi faktörler dikkate alınabilir.
Karbonmonoksit Ölçümü Nasıl Yapılır?
Ölçüm öncesinde çalışma alanındaki CO kaynakları belirlenir.
Bunun için;
Çalışma alanı incelenir.
CO oluşumuna neden olabilecek prosesler belirlenir.
Çalışanların görevleri değerlendirilir.
Havalandırma koşulları incelenir.
Uygun ölçüm noktaları veya kişisel maruziyet değerlendirmesi belirlenir.
Uygun yöntem ve ölçüm süresi planlanır.
Numune veya ölçüm sonuçları değerlendirilerek raporlanır.
Ölçüm stratejisi, işyerindeki proses ve maruziyet koşullarına göre belirlenmelidir.
Ortam Karbonmonoksit Ölçümü
Ortam ölçümünde çalışma alanındaki belirli noktalarda karbonmonoksit konsantrasyonu değerlendirilir.
Ölçüm noktaları belirlenirken CO oluşabilecek kaynakların konumu, çalışanların bulunduğu alanlar, havalandırma sistemi ve çalışma düzeni dikkate alınabilir.
Özellikle CO’nun oluşabileceği kapalı alanlarda farklı çalışma noktalarının değerlendirilmesi gerekebilir.
Kişisel Karbonmonoksit Maruziyetinin Değerlendirilmesi
Çalışanın CO maruziyetinin değerlendirilmesi gerektiğinde kişisel ölçüm yaklaşımı da gündeme gelebilir.
Çalışanın gün içerisinde yaptığı işler, maruziyet süresi, CO kaynaklarına yakınlığı ve çalışma ortamındaki değişken koşullar dikkate alınarak uygun ölçüm stratejisi oluşturulur.
Bu değerlendirme özellikle CO kaynağının çalışma süresi boyunca değişkenlik gösterdiği işyerlerinde önem taşıyabilir.
Karbonmonoksit ile Karbondioksit Aynı Mıdır?
Hayır.
Karbonmonoksit (CO) ve karbondioksit (CO₂) farklı gazlardır.
Karbonmonoksit daha çok eksik yanma sonucu oluşan bir gaz olarak değerlendirilirken, karbondioksit yanma ve solunum gibi farklı süreçlerde ortaya çıkabilir.
Bu nedenle işyeri ortamında yapılan ölçümlerde hangi gazın değerlendirilmek istendiği açık şekilde belirlenmelidir.
Karbonmonoksit Ölçümünde Havalandırmanın Önemi
Çalışma ortamındaki havalandırma koşulları, yanma sonucu oluşan gazların ortamda birikmesini etkileyebilir.
Özellikle kapalı alanlarda;
Doğal havalandırma,
Mekanik havalandırma,
Lokal emiş sistemleri,
Taze hava girişleri
gibi sistemlerin çalışma koşulları değerlendirilmelidir.
Ölçüm sonuçları, mevcut havalandırma sisteminin çalışma ortamındaki koşullar üzerindeki etkisinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Eskişehir Karbonmonoksit Ölçümü
Eskişehir’deki fabrikalar, sanayi tesisleri, kazan daireleri, kapalı depolar, otomotiv işletmeleri, bakım atölyeleri ve motorlu ekipman kullanılan çalışma alanlarında karbonmonoksit ölçüm ihtiyacı değerlendirilebilir.
Özellikle Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi ve çevresindeki üretim tesislerinde, çalışma proseslerine bağlı olarak farklı iş hijyeni ölçümleri planlanabilir.
Hizmet planlaması Bilecik, Bozüyük, Kütahya, Afyonkarahisar, Bursa, Ankara, Konya, Bolu, Sakarya ve Kocaeli/İzmit gibi bölgelerdeki işletmeler için de yapılabilir.
Karbonmonoksit Ölçümünde Yetkilendirme
İşyeri ortamındaki kimyasal maruziyet ölçümlerinin ilgili mevzuat ve yetkilendirme kapsamına uygun şekilde gerçekleştirilmesi önemlidir.
Yapılacak ölçümün kapsamı, kullanılacak yöntem ve analiz işlemleri hizmet alınan kuruluşun ilgili parametredeki yetki kapsamıyla uyumlu olmalıdır.
Bu nedenle ölçüm hizmeti planlanırken karbonmonoksit parametresinin güncel yetki ve metot kapsamı kontrol edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Karbonmonoksit ölçümü nerelerde yapılır?
Kazan daireleri, jeneratör odaları, kapalı otoparklar, araç bakım alanları, fabrikalar, depolar ve içten yanmalı motorların kullanıldığı diğer çalışma alanlarında proses bazlı olarak planlanabilir.
Forklift kullanılan depolarda CO ölçümü yapılır mı?
İçten yanmalı motor kullanan forkliftlerin bulunduğu kapalı veya yarı kapalı alanlarda karbonmonoksit oluşumu açısından değerlendirme yapılabilir. Ölçüm ihtiyacı çalışma koşullarına göre belirlenmelidir.
Karbonmonoksit ile karbondioksit ölçümü aynı mı?
Hayır. CO ve CO₂ farklı gazlardır ve farklı ölçüm parametreleridir.
Karbonmonoksit ölçümü kişisel olarak yapılabilir mi?
Çalışanın maruziyetinin değerlendirilmesi gerektiğinde kişisel ölçüm yaklaşımı planlanabilir. Uygulanacak yöntem ve ölçüm süresi çalışma koşullarına göre belirlenir.
Karbonmonoksit ölçümü Eskişehir dışında yapılabilir mi?
Evet. Eskişehir’in yanı sıra Bilecik, Bozüyük, Kütahya, Afyonkarahisar, Bursa, Ankara, Konya, Bolu, Sakarya ve Kocaeli/İzmit bölgelerinde bulunan işletmeler için de ölçüm planlaması yapılabilir.
