Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolü | Eskişehir
Havalandırma ve Klima Tesisatı Periyodik Kontrolü
Havalandırma tesisatları; fabrikalarda, üretim tesislerinde, depolarda, atölyelerde, iş merkezlerinde, ticari yapılarda, alışveriş alanlarında, kapalı otoparklarda ve farklı çalışma ortamlarında iç ortam havasının kontrol edilmesi, taze hava sağlanması ve kirli havanın ortamdan uzaklaştırılması amacıyla kullanılan mekanik tesisatlardır.
Bir havalandırma sisteminin yalnızca fanının çalışıyor olması, sistemin teknik olarak uygun olduğu anlamına gelmez.
Tesisatın projesine uygunluğu, hava debileri, fan ve motorların çalışma durumu, filtreler, kanallar, damperler, menfezler, emiş ve egzoz noktaları, taze hava miktarı, hava dağılımı, bağlantılar, ekipmanların fiziksel durumu ve sistemin genel çalışma şartları birlikte değerlendirilmelidir.
Periyodik Mühendislik, Eskişehir başta olmak üzere Bilecik, Bozüyük, Kütahya, Afyonkarahisar, Bursa, Kocaeli (İzmit), Sakarya, Ankara, Bolu ve Konya çevresindeki fabrika, üretim tesisi, depo, işletme ve ticari yapılar için havalandırma tesisatı periyodik kontrolü ve teknik değerlendirme hizmetleri sunmaktadır.
Havalandırma Tesisatı Nedir?
Havalandırma tesisatı, kapalı bir ortamda bulunan havanın belirli bir düzen içerisinde değiştirilmesini, taze hava sağlanmasını ve ihtiyaç duyulan durumlarda kirletici maddelerin ortamdan uzaklaştırılmasını sağlayan mekanik sistemlerin genel adıdır.
Bir havalandırma sisteminde tesisatın yapısına göre;
Fanlar,
Aspiratörler,
Taze hava santralleri,
Klima santralleri,
Havalandırma santralleri,
Hava kanalları,
Menfezler,
Difüzörler,
Damperler,
Filtreler,
Susturucular,
Hava debisi kontrol elemanları,
Emiş ve egzoz hatları,
Taze hava girişleri,
Dönüş havası hatları,
Fan motorları,
Kayış-kasnak sistemleri,
Elektrik kumanda ve kontrol elemanları
bulunabilir.
Tesisatın kapsamı, binanın kullanım amacı, prosesin özellikleri ve tasarımına göre değişebilir.
Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolü Nedir?
Havalandırma tesisatı periyodik kontrolü; havalandırma ve klima tesisatının mevcut teknik durumunun, tesisat projesine uygunluğunun ve güvenli/uygun işletme açısından gerekli teknik şartların değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilen periyodik kontroldür.
Güncel İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III kapsamında havalandırma ve klima tesisatları tesisatlar bölümünde yer almaktadır.
Yönetmeliğin 2.3.6 maddesinde havalandırma ve klima tesisatlarının periyodik kontrolünde tesisat projesinin aranacağı, projesi bulunmayan tesisatların ilgili mevzuat ve standartlara uygun olarak projelendirilmesinin işveren tarafından yaptırılması gerektiği belirtilmektedir.
Kontrolde tesisatın;
Projesine uygunluğu,
Fen ve tekniğin gerekliliklerine uygunluğu,
Mekanik bileşenlerinin durumu,
Çalışma koşulları,
Hava hareketi ve dağılımı,
Tesisata bağlı cihazların durumu
değerlendirilebilir.
Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolü Neden Önemlidir?
Havalandırma sistemleri çalışma ortamındaki havanın sürekli hareket etmesini sağlayan sistemlerdir.
Ancak sistemin çalışıyor olması, tasarlanan hava miktarını sağladığı veya projesine uygun şekilde çalıştığı anlamına gelmez.
Zaman içerisinde;
Filtrelerin kirlenmesi,
Fan performansının değişmesi,
Kayışların gevşemesi veya aşınması,
Fan kanatlarında kirlenme,
Kanal bağlantılarında problemler,
Damperlerin yanlış konumda olması,
Menfezlerin kapanması,
Kanal ve ekipmanlarda fiziksel hasar,
Taze hava girişlerinin engellenmesi,
Egzoz çıkışlarında problemler,
Hava debisinin tasarım değerlerinden sapması
gibi durumlar ortaya çıkabilir.
Bu nedenle havalandırma tesisatının yalnızca bakım yapılması değil, belirli aralıklarla teknik olarak değerlendirilmesi de önemlidir.
Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolünde Mevzuat
Havalandırma ve klima tesisatları, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-3 kapsamında değerlendirilmektedir.
Güncel tabloda havalandırma ve klima tesisatı için periyodik kontrol dönemi 1 yıl olarak belirtilmektedir.
Kontrol kriteri ise tesisatın projede belirtilen kriterlere uygun olup olmadığının belirlenmesine yöneliktir.
Ayrıca 23 Aralık 2025 tarihli yönetmelik değişikliğiyle periyodik kontrol süreçleri, raporlama ve yetkili kişilerle ilgili çeşitli hükümler güncellenmiştir. Bakanlık, EK-III’te yer alan ekipman ve ekipman gruplarının yetkili kişiler tarafından kontrol edilmesi gerektiğini açıkça belirtmektedir.
Havalandırma Tesisatı Kontrolünde Proje Neden Önemlidir?
Havalandırma tesisatında en önemli konulardan biri tesisatın hangi tasarım değerlerine göre oluşturulduğunun bilinmesidir.
Çünkü bir fanın çalışması tek başına yeterli bir kontrol kriteri değildir.
Örneğin bir sistem;
Tasarım debisinin altında çalışabilir,
Yanlış yönde hava hareketi oluşturabilir,
Taze hava miktarını yeterince sağlayamayabilir,
Egzoz kapasitesinde kayıp yaşayabilir,
Bazı mahallere yeterli hava gönderirken bazı mahallere göndermeyebilir.
Bu nedenle periyodik kontrolde mevcut tesisatın projesi ile sahadaki durum karşılaştırılır.
Proje üzerinde;
Fan bilgileri,
Kanal güzergahları,
Menfezler,
Taze hava girişleri,
Egzoz noktaları,
Hava debileri,
Cihazlar,
Mahal bilgileri
gibi teknik bilgiler bulunabilir.
Proje ile mevcut sistem arasında farklılık bulunması halinde bu durum teknik olarak değerlendirilmelidir.
Projesi Olmayan Havalandırma Tesisatı Kontrol Edilir mi?
Güncel yönetmelikte havalandırma ve klima tesisatlarının periyodik kontrolünde tesisat projesinin aranacağı açıkça belirtilmektedir.
Projesi olmayan tesisatların ilgili mevzuat ve standartlara uygun şekilde projelendirilmesinin sağlanması gerekir.
Bu nedenle işletmelerin kontrol öncesinde mevcut mekanik tesisat projelerini hazırlaması veya mevcut projenin güncelliğini kontrol etmesi önemlidir.
Mevcut tesisat ile proje arasında önemli farklılıklar bulunuyorsa yalnızca eski projenin sunulması yeterli olmayabilir; tesisatın mevcut durumunun ayrıca mühendislik açısından değerlendirilmesi gerekebilir.
Hangi Havalandırma Sistemleri Kontrol Edilebilir?
Havalandırma tesisatlarının yapısı kullanım amacına göre değişebilir.
Periyodik kontrol kapsamında tesisatın türüne göre aşağıdaki sistemler değerlendirilebilir:
Taze Hava Havalandırma Sistemleri
Dış ortamdan alınan havanın filtrelenerek ve gerekli sistemlerden geçirilerek mahalle verilmesini sağlayan sistemlerdir.
Kontrolde;
Taze hava girişleri,
Fanlar,
Filtreler,
Kanallar,
Damperler,
Menfezler,
Debi değerleri
değerlendirilebilir.
Egzoz Havalandırma Sistemleri
Kirli, sıcak, nemli veya proses kaynaklı havanın ortamdan uzaklaştırılması amacıyla kullanılır.
Özellikle üretim tesislerinde ve proses alanlarında egzoz sistemlerinin tasarımına uygun çalışması önemlidir.
Kontrolde;
Egzoz fanı,
Kanal sistemi,
Emiş noktaları,
Menfezler,
Damperler,
Fan motoru,
Hava debisi
incelenebilir.
Genel Havalandırma Sistemleri
Ortam havasının belirli oranlarda yenilenmesini sağlayan sistemlerdir.
Fabrika, depo, atölye, ofis ve çeşitli ticari alanlarda kullanılabilir.
Lokal Emiş Sistemleri
Kirleticinin kaynağında yakalanarak ortam havasına yayılmadan uzaklaştırılması amacıyla kullanılan sistemlerdir.
Özellikle;
Kaynak işlemleri,
Boya uygulamaları,
Kimyasal prosesler,
Toz oluşan işlemler,
Metal işleme,
Talaşlı imalat,
Endüstriyel üretim
gibi proseslerde kullanılabilir.
Lokal emiş sistemlerinde emiş noktalarının konumu ve sistemin tasarımına uygun çalışması önemlidir.
Fabrika Havalandırma Sistemleri
Fabrikalarda havalandırma sistemleri çoğu zaman tek bir fandan oluşmaz.
Üretim alanının farklı bölümlerinde;
Taze hava,
Egzoz,
Lokal emiş,
Isı geri kazanım,
Filtreleme,
Klima santrali,
Fan sistemleri
birlikte kullanılabilir.
Bu nedenle fabrika havalandırma sistemlerinin kontrolünde tesisatın tamamının proje ile birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolünde Nelere Bakılır?
Kontrolün kapsamı tesisatın tipine ve proje özelliklerine göre değişebilir.
Ancak genel olarak aşağıdaki unsurlar değerlendirilir.
1. Havalandırma Tesisatı Proje Kontrolü
İlk aşamada mevcut tesisat projesi incelenebilir.
Projede;
Sistem kapasitesi,
Fanlar,
Kanallar,
Menfezler,
Emiş noktaları,
Egzoz noktaları,
Taze hava girişleri,
Mahal bilgileri,
Hava debileri
gibi bilgiler değerlendirilebilir.
Sahadaki tesisat ile proje arasındaki farklılıklar tespit edilerek raporlanabilir.
2. Fanların Kontrolü
Fanlar havalandırma sisteminin temel mekanik bileşenlerinden biridir.
Kontrolde;
Fan gövdesi,
Fan kanatları,
Fan yatağı,
Motor bağlantısı,
Titreşim,
Dönüş yönü,
Fan muhafazası,
Kayış-kasnak sistemi,
Kaplin,
Koruyucular
tesisatın yapısına göre incelenebilir.
Fan çalışırken olağandışı titreşim veya ses bulunması ayrıca değerlendirilmelidir.
3. Fan Motorlarının Kontrolü
Fan motorunun tesisatın çalışma şartlarına uygun şekilde çalışması önemlidir.
Kontrolde;
Motorun fiziksel durumu,
Bağlantıları,
Sabitlemesi,
Çalışma durumu,
Aşırı ısınma belirtileri,
Titreşim,
Fan ile mekanik bağlantısı
değerlendirilebilir.
Elektriksel ölçümlerin kapsamı ise ilgili elektrik tesisatı kontrolünden ayrı olarak, sistemin teknik yapısına göre belirlenmelidir.
4. Kayış ve Kasnak Kontrolü
Kayış-kasnak kullanılan fan sistemlerinde;
Kayış gerginliği,
Kayışın fiziksel durumu,
Kasnakların hizası,
Aşınma,
Koruyucu muhafaza
kontrol edilebilir.
Kayışın gevşek veya aşınmış olması fan performansını etkileyebilir.
5. Fan Titreşim ve Ses Kontrolü
Fan sistemlerinde olağandışı titreşim;
Balans problemleri,
Rulman problemleri,
Mekanik gevşeklik,
Fan kanadı problemleri,
Montaj sorunları
gibi çeşitli nedenlerden kaynaklanabilir.
Gerekli görülen durumlarda uygun ölçüm yöntemleri kullanılarak titreşim durumu ayrıca değerlendirilebilir.
6. Filtrelerin Kontrolü
Havalandırma sistemlerinde filtreler hava içerisindeki belirli partiküllerin tutulması ve sistemin tasarımına uygun hava şartlarının sağlanması açısından önemlidir.
Kontrolde;
Filtrenin fiziksel durumu,
Kirlilik,
Filtre yuvası,
Hava geçiş durumu,
Filtre değişim kayıtları,
Basınç farkı
tesisatın yapısına göre değerlendirilebilir.
Kirlenmiş filtreler fanın daha fazla çalışmasına ve hava debisinin azalmasına neden olabilir.
7. Filtre Basınç Farkı Kontrolü
Filtrelerin kirlenme seviyesinin değerlendirilmesinde basınç farkı önemli bir gösterge olabilir.
Filtre öncesi ve sonrası basınç farkının ölçülmesi, sistemin çalışma koşulları hakkında teknik bilgi sağlayabilir.
Ancak kabul kriteri belirlenirken kullanılan filtre tipi, üretici bilgileri ve sistem tasarımı dikkate alınmalıdır.
8. Hava Kanallarının Kontrolü
Hava kanalları sistemin ana taşıyıcı hava yollarıdır.
Kontrolde;
Kanal gövdesi,
Bağlantılar,
Flanşlar,
Askı sistemleri,
İzolasyon,
Fiziksel deformasyon,
Korozyon,
Bağlantı noktaları,
Sızdırmazlıkla ilgili belirtiler
değerlendirilebilir.
Kanal güzergahının proje ile uyumu da kontrol kapsamında incelenebilir.
9. Kanal Askı ve Sabitleme Elemanları
Kanalların bina içerisinde güvenli şekilde taşınması için askı ve sabitleme sistemleri kullanılır.
Kontrolde;
Askı elemanları,
Bağlantılar,
Sabitleme noktaları,
Gevşeme,
Deformasyon,
Korozyon
incelenebilir.
Özellikle ağır ekipmanların bağlı olduğu kanal ve fan sistemlerinde mekanik sabitlemeler önemlidir.
10. Kanal İzolasyonlarının Kontrolü
Tesisatın kullanım amacına göre kanal izolasyonları;
Isı kayıplarının azaltılması,
Yoğuşmanın önlenmesi,
Enerji verimliliği,
Sistem performansı
açısından önem taşıyabilir.
Kontrolde izolasyonun sürekliliği ve fiziksel durumu değerlendirilir.
11. Damperlerin Kontrolü
Hava akışının yönlendirilmesi ve kontrol edilmesinde damperler kullanılabilir.
Kontrolde;
Damperin fiziksel durumu,
Açılıp kapanma durumu,
Konumu,
Mekanizması,
Bağlantıları,
Proje üzerindeki konumuyla uyumu
değerlendirilebilir.
12. Menfezlerin Kontrolü
Menfezler havanın mahal içerisine verilmesini veya mahalden çekilmesini sağlayan elemanlardır.
Kontrolde;
Menfezlerin fiziksel durumu,
Temizliği,
Açıklığı,
Konumu,
Hava yönlendirme elemanları,
Proje ile uyumu
incelenebilir.
Menfezlerin önü mobilya, ekipman veya farklı bir engelle kapatılmışsa sistemin hava dağılımı etkilenebilir.
13. Hava Debisi Ölçümü
Havalandırma tesisatı kontrolünün önemli bölümlerinden biri hava debisinin değerlendirilmesidir.
Hava debisi;
Menfezlerde,
Emiş noktalarında,
Kanal üzerinde,
Fan çıkışında
tesisatın özelliklerine uygun ölçüm yöntemleriyle değerlendirilebilir.
Ölçülen değerler, mevcut proje veya teknik dokümanlarda belirtilen tasarım değerleriyle karşılaştırılabilir.
14. Hava Hızı Ölçümü
Hava kanallarında veya menfezlerde hava hızı ölçümleri yapılabilir.
Hava hızı ölçümleri;
Debi hesabı,
Hava dağılımının değerlendirilmesi,
Sistem performansının incelenmesi
amacıyla kullanılabilir.
Kanal kesiti ve uygun ölçüm noktaları dikkate alınarak yapılan ölçümler teknik değerlendirmeye yardımcı olur.
15. Taze Hava Girişlerinin Kontrolü
Taze hava girişleri dış ortamdan sisteme hava sağlayan önemli noktalardır.
Kontrolde;
Girişin açık olması,
Fiziksel engeller,
Filtre veya ızgara durumu,
Konumu,
Kanal bağlantısı,
Proje ile uyumu
değerlendirilebilir.
Taze hava girişinin uygun olmayan bir noktadan yapılması sistem performansını etkileyebilir.
16. Egzoz Çıkışlarının Kontrolü
Egzoz havasının güvenli şekilde dışarı atılması gerekir.
Kontrolde;
Egzoz fanı,
Çıkış noktası,
Kanal bağlantıları,
Izgara,
Damper,
Fiziksel durum
değerlendirilebilir.
Egzoz havasının tekrar taze hava girişine ulaşmasına neden olabilecek yerleşim problemleri de sistemin tasarımına göre incelenebilir.
17. Emiş Noktalarının Kontrolü
Lokal emiş sistemlerinde emiş noktalarının proses kaynağına uygun konumlandırılması önemlidir.
Kontrolde;
Emiş ağzı,
Davlumbaz,
Lokal emiş başlığı,
Kanal bağlantısı,
Emiş debisi,
Proje ile uyum
değerlendirilebilir.
18. Davlumbaz ve Lokal Emiş Sistemleri
Üretim proseslerinde oluşan kirleticilerin kaynağında uzaklaştırılması amacıyla davlumbaz ve lokal emiş sistemleri kullanılabilir.
Örneğin;
Kaynak dumanı,
Toz,
Buhar,
Gaz,
Koku,
Proses kaynaklı partiküller
oluşan noktalarda lokal emiş sistemleri bulunabilir.
Bu sistemlerin kontrolünde emiş kapasitesi ve sistemin proje/tasarım özellikleri dikkate alınır.
19. Hava Dağılımının Kontrolü
Havalandırma sisteminin yalnızca toplam hava debisi değil, havanın mahallere nasıl dağıldığı da önemlidir.
Bir mahalde toplam fan debisi yeterli görünse bile bazı bölgelere yeterli hava ulaşmıyor olabilir.
Bu nedenle;
Menfez debileri,
Emiş debileri,
Taze hava miktarı,
Dönüş havası,
Hava yönleri
tesisatın tasarımına göre değerlendirilir.
20. Basınç Farklarının Değerlendirilmesi
Bazı tesislerde mahaller arasında belirli basınç farklarının korunması gerekebilir.
Özellikle özel kullanım amaçlı alanlarda;
Taze hava,
Egzoz,
Emiş,
Dönüş havası
arasındaki hava hareketi sistemin tasarımına göre değerlendirilmelidir.
Gerekli görülen durumlarda mahal veya kanal basınçları ölçülebilir.
21. Klima Santrali Kontrolü
Klima santralleri havalandırma ve iklimlendirme sistemlerinin önemli bileşenlerinden olabilir.
Kontrolde sistemin yapısına göre;
Fan bölümü,
Filtreler,
Serpantinler,
Damperler,
Karışım hücreleri,
Taze hava bölümü,
Dönüş havası bölümü,
Yoğuşma tavası,
Drenaj sistemi,
Kapak ve gövde,
İzolasyon
incelenebilir.
22. Drenaj Sisteminin Kontrolü
Soğutma veya nem alma prosesleri bulunan sistemlerde yoğuşma suyu oluşabilir.
Bu nedenle;
Drenaj tavası,
Drenaj hattı,
Sifon,
Tahliye bağlantısı,
Su birikmesi
kontrol edilebilir.
Drenaj problemleri cihaz içerisinde su birikmesine ve hijyen açısından istenmeyen koşulların oluşmasına neden olabilir.
23. Kanal ve Ekipmanlarda Korozyon Kontrolü
Özellikle nemli, kimyasal veya agresif çalışma ortamlarında kanal ve ekipmanlarda korozyon meydana gelebilir.
Kontrolde;
Kanal yüzeyleri,
Bağlantılar,
Fan gövdeleri,
Askı elemanları,
Sabitleme noktaları
incelenebilir.
24. Mekanik Bağlantıların Kontrolü
Havalandırma sistemlerinde zaman içerisinde gevşemeler meydana gelebilir.
Kontrolde;
Civatalar,
Flanşlar,
Fan bağlantıları,
Motor bağlantıları,
Kanal bağlantıları,
Askı elemanları
tesisatın yapısına göre incelenebilir.
25. Elektrik ve Kumanda Elemanlarının Kontrolü
Havalandırma sistemlerinde fan motorlarının çalışmasını sağlayan elektrik ve kumanda elemanları bulunabilir.
Sistemin kapsamına göre;
Kumanda panosu,
Motor çalışması,
Kumanda elemanları,
Acil durdurma,
Otomasyon bağlantıları,
Fanların devreye girme/çıkma durumu
fonksiyonel açıdan değerlendirilebilir.
Elektrik tesisatının kapsamlı periyodik kontrolü ise ilgili elektrik tesisatı periyodik kontrolü kapsamında ayrıca ele alınabilir.
Havalandırma Tesisatında Hava Debisi Neden Önemlidir?
Havalandırma sistemlerinde en önemli teknik göstergelerden biri hava debisidir.
Fan çalışıyor olsa bile;
Filtre tıkanıklığı,
Kanal direnci,
Damper konumu,
Fan performansı,
Kayış-kasnak problemi,
Kanal kaçakları,
Menfezlerin kapanması
nedeniyle gerçek hava debisi tasarım değerinden düşük olabilir.
Bu nedenle havalandırma sisteminin değerlendirilmesinde mümkün olan durumlarda ölçüm sonuçlarının proje değerleriyle karşılaştırılması önemlidir.
Havalandırma Tesisatında Debi Ölçümü Nasıl Değerlendirilir?
Hava debisi ölçümünde kullanılan yöntem tesisatın yapısına ve ölçüm noktasına göre değişebilir.
Örneğin menfezlerde uygun ölçüm cihazlarıyla hava hızı veya debisi belirlenebilir.
Kanal içerisinde ise kanal kesiti, ölçüm noktası ve hava hız dağılımı dikkate alınarak uygun yöntem kullanılabilir.
Ölçüm sonucunda elde edilen değerler;
ölçülen hava debisi ↔ proje/tasarım debisi
şeklinde karşılaştırılabilir.
Burada tek bir genel kabul yüzdesi kullanmak yerine, ilgili proje, ekipman üreticisi bilgileri ve uygulanabilir teknik kriterlerin dikkate alınması gerekir.
Havalandırma Tesisatı ile İş Hijyeni Ölçümü Aynı Şey midir?
Hayır.
Bu iki işlem birbirine bağlı olabilse de aynı hizmet değildir.
Havalandırma tesisatı periyodik kontrolü, mekanik tesisatın ve sistemin proje/teknik şartlara uygunluğunun değerlendirilmesine yöneliktir.
İş hijyeni ölçümleri ise çalışanların maruziyetleri ve çalışma ortamındaki fiziksel/kimyasal etkenlerin ölçülmesi ve değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilir.
Örneğin;
Gürültü,
Toz,
Termal konfor,
Aydınlatma,
Gazlar,
VOC,
Metal maruziyeti
gibi ölçümler iş hijyeni kapsamında değerlendirilebilir.
Havalandırma sisteminin teknik kontrolü ile ortam havasının ölçülmesi birbirinin yerine geçmez.
Havalandırma Tesisatı ve Ortam Hava Kalitesi
Havalandırma sisteminin teknik olarak çalışması ile ortam hava kalitesinin uygun olması da aynı kavram değildir.
Bir sistemin proje değerlerine yakın hava debisi sağlaması, ortamda bulunan her kirleticinin otomatik olarak uygun seviyede olduğu anlamına gelmez.
Özellikle üretim proseslerinde;
Toz,
Kaynak dumanı,
Kimyasal buhar,
Gaz,
Solvent,
Yağ buharı
gibi kirleticiler bulunabilir.
Bu gibi durumlarda havalandırma sistemi periyodik kontrolünün yanında, prosesin niteliğine göre iş hijyeni ölçümleri de planlanabilir.
Havalandırma Tesisatı Kontrolü ile Bakım Aynı Şey midir?
Hayır.
Bakım ve periyodik kontrol farklı faaliyetlerdir.
Bakım kapsamında;
Filtre değişimi,
Kayış değişimi,
Fan temizliği,
Motor bakımı,
Parça değişimi,
Kanal temizliği
gibi işlemler gerçekleştirilebilir.
Periyodik kontrol ise tesisatın teknik durumunun ve proje/uygunluk şartlarının değerlendirilmesine yöneliktir.
Bir sistemin bakımının yapılmış olması, periyodik kontrolün yerine geçmez.
Aynı şekilde periyodik kontrol yapılması da sistemin tüm bakım işlemlerinin yapılmış olduğu anlamına gelmez.
Havalandırma Tesisatı Kontrolünde Sık Karşılaşılan Uygunsuzluklar
Saha kontrollerinde tesisatın özelliklerine bağlı olarak;
Proje ile mevcut tesisatın farklı olması,
Proje bulunmaması,
Fanlarda mekanik problemler,
Aşınmış kayışlar,
Gevşek bağlantılar,
Hasarlı kanal,
İzolasyon eksiklikleri,
Filtrelerin kirlenmesi,
Damperlerin uygun konumda olmaması,
Menfezlerin kapatılması,
Taze hava girişlerinin engellenmesi,
Egzoz sisteminin yetersiz çalışması,
Fan titreşimleri,
Drenaj problemleri,
Korozyon,
Kanal askı problemleri,
Hava debilerinde proje değerlerinden sapmalar
tespit edilebilir.
Her uygunsuzluğun önem derecesi sistemin yapısı ve kullanım amacı dikkate alınarak teknik olarak değerlendirilmelidir.
Havalandırma Tesisatında Filtrelerin Önemi
Filtreler sistemin çalışma performansı açısından önemli bileşenlerdir.
Kirlenmiş filtre;
Hava geçiş direncini artırabilir,
Fanın çalışma şartlarını değiştirebilir,
Hava debisini azaltabilir,
Enerji tüketimini etkileyebilir,
Sistemin tasarım performansından uzaklaşmasına neden olabilir.
Bu nedenle filtrelerin yalnızca mevcut olup olmadığı değil, sistemin çalışma şartlarına uygun şekilde kullanılıp kullanılmadığı da değerlendirilmelidir.
Havalandırma Tesisatında Fan Performansı
Fanların performansı sistemin toplam hava hareketini doğrudan etkiler.
Fan performansında değişiklik meydana gelmesine neden olabilecek bazı durumlar;
Fan kanatlarının kirlenmesi,
Balans bozukluğu,
Kayış problemleri,
Motor sorunları,
Kanal direncinin artması,
Filtrelerin tıkanması,
Damper konumları,
Kanal sisteminde değişiklik yapılması
olabilir.
Bu nedenle fanın yalnızca çalışıyor olması yerine sistemin tasarım şartlarını karşılayıp karşılamadığı değerlendirilmelidir.
Havalandırma Tesisatında Kanal Değişiklikleri
İşletmelerde zaman içerisinde üretim alanları değiştirilebilir.
Bunun sonucunda;
Yeni menfez eklenmesi,
Kanal güzergahının değiştirilmesi,
Fan kapasitesinin değiştirilmesi,
Yeni emiş noktası oluşturulması,
Eski kanalın iptal edilmesi
gibi değişiklikler yapılabilir.
Ancak tesisatta yapılan değişikliklerin mevcut proje ve sistem kapasitesiyle uyumlu olması gerekir.
Bu nedenle proje dışı yapılan değişiklikler periyodik kontrolde ayrıca değerlendirilmelidir.
Havalandırma Tesisatı Kontrolü Nasıl Yapılır?
1. Tesisat Bilgilerinin Alınması
İlk aşamada tesisatın;
Kullanım amacı,
Sistem tipi,
Fan sayısı,
Cihazlar,
Mahal bilgileri,
Tesisat kapsamı
belirlenebilir.
2. Projenin İncelenmesi
Mevcut mekanik tesisat projesi incelenir.
Proje üzerinde bulunan sistem ile sahadaki mevcut tesisat karşılaştırılır.
3. Saha Muayenesi
Tesisatın mekanik elemanları yerinde incelenir.
Fanlar, kanallar, damperler, menfezler, filtreler, bağlantılar ve sistemin diğer bölümleri kontrol edilir.
4. Fonksiyon Kontrolü
Sistemin çalışması sırasında;
Fanların çalışması,
Hava hareketi,
Damperler,
Kumanda sistemi,
Emiş ve egzoz,
Taze hava
tesisatın yapısına göre değerlendirilir.
5. Ölçüm ve Testler
Gerekli görülen durumlarda;
Hava debisi,
Hava hızı,
Basınç,
Basınç farkı,
Fan titreşimi
gibi ölçümler gerçekleştirilebilir.
Kullanılacak ölçüm yöntemi tesisatın özelliklerine göre belirlenir.
6. Proje ile Karşılaştırma
Saha ölçümleri ve gözlemler mevcut proje ve teknik bilgilerle karşılaştırılır.
7. Bulguların Değerlendirilmesi
Tespit edilen;
Hasarlar,
Eksiklikler,
Proje farklılıkları,
Ölçüm sonuçları,
Teknik uygunsuzluklar
değerlendirilir.
8. Raporlama
Kontrol sonucunda elde edilen bilgiler teknik rapor içerisinde düzenlenir.
Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrol Raporu
Periyodik kontrol raporu, kontrol edilen tesisatın mevcut durumunun kayıt altına alınmasını sağlar.
Raporun kapsamına göre;
İşletme bilgileri,
Tesisat bilgileri,
Kontrol tarihi,
Tesisatın kullanım amacı,
Proje bilgileri,
Kontrol metodu,
Ölçüm sonuçları,
Kontrol edilen ekipmanlar,
Tespit edilen uygunsuzluklar,
Fotoğraflar,
Sonuç ve değerlendirme,
Yetkili kişinin bilgileri
yer alabilir.
23 Aralık 2025 tarihli düzenlemeyle periyodik kontrol raporlarının içeriği, kontrol metodu, yetkili kişinin bilgileri ve raporlama süreçleriyle ilgili hükümler güncellenmiştir.
Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrol Periyodu
Güncel EK-III Tablo-3 kapsamında havalandırma ve klima tesisatının periyodik kontrol dönemi 1 yıl olarak belirtilmektedir.
Bunun yanında kontrol tarihi beklenmeden teknik değerlendirme gerektirebilecek durumlar da olabilir.
Örneğin;
Tesisatta önemli değişiklik yapılması,
Fan veya ana ekipmanların değiştirilmesi,
Büyük bir arıza meydana gelmesi,
Sistem kapasitesinin değiştirilmesi,
Tesisatta önemli bir hasar oluşması
gibi durumlarda tesisatın ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.
Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolünü Kim Yapar?
Güncel yönetmeliğin 2.3.3 maddesinde, Tablo-3 kapsamında 2.3.2 maddesinde sayılan elektrik tesisatları dışında kalan tesisatların periyodik kontrollerinin yetkili;
Makine mühendisleri,
Metalürji ve malzeme mühendisleri,
Mekatronik mühendisleri,
İmalat mühendisleri,
Makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler,
Makine teknikerleri,
Makine yüksek teknikerleri
tarafından yapılabileceği düzenlenmiştir.
Periyodik kontrol hizmetinin güncel mevzuattaki yetki şartlarına uygun kişi tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.
Havalandırma Tesisatı Kontrolü Öncesinde İşletme Ne Hazırlamalıdır?
Kontrol öncesinde aşağıdaki belgelerin hazırlanması sürecin daha sağlıklı ilerlemesine yardımcı olabilir:
Mekanik tesisat projesi,
Güncel revizyon projeleri,
Fan ve cihaz bilgileri,
Üretici dokümanları,
Önceki periyodik kontrol raporları,
Bakım kayıtları,
Filtre değişim kayıtları,
Daha önce yapılan ölçüm sonuçları,
Tesisatta yapılan değişikliklere ilişkin bilgiler.
Ayrıca kontrol sırasında fanlara, kanallara, menfezlere ve diğer ekipmanlara erişimin mümkün olması önemlidir.
Havalandırma Tesisatı Kontrolünde Kullanılan Ölçüm Ekipmanları
Tesisatın özelliklerine göre farklı ölçüm ekipmanları kullanılabilir.
Bunlar arasında;
Anemometre,
Hava debisi ölçüm ekipmanları,
Basınç ölçer,
Diferansiyel basınç ölçer,
Titreşim ölçüm cihazları,
Sıcaklık ölçüm cihazları
gibi ekipmanlar bulunabilir.
Kullanılacak cihaz ve ölçüm yöntemi kontrol edilecek tesisatın özelliklerine göre belirlenmelidir.
Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolünde Standartlar
Havalandırma tesisatında kullanılacak teknik referanslar sistemin tipine, projesine, cihazlarına ve kontrolün kapsamına göre belirlenmelidir.
Örneğin EN 12599 havalandırma ve klima sistemlerinde ölçüm ve performans doğrulaması açısından başvurulabilecek teknik kaynaklardan biridir. Ancak tek başına her havalandırma sisteminin tüm periyodik kontrol kapsamını veya yasal kontrol süresini belirleyen bir standart olarak değerlendirilmemelidir.
Bu nedenle kontrol sırasında;
Güncel mevzuat,
Tesisat projesi,
Cihaz üreticisinin teknik dokümanları,
Uygulanabilir standartlar,
Fen ve tekniğin gereklilikleri
birlikte değerlendirilmelidir.
Havalandırma Tesisatı ile Yangın Tesisatı Aynı Kapsam mıdır?
Her havalandırma sistemi yangın tesisatı olarak değerlendirilmez.
Normal havalandırma ve klima tesisatları ile yangın amacıyla kullanılan;
Duman tahliye sistemleri,
Basınçlandırma sistemleri,
Yangın mekanik tesisatları
farklı teknik ve mevzuat kapsamlarına girebilir.
Yangın mekanik tesisatları için ayrıca Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve ilgili standartlar dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle bir binadaki bütün fanları tek bir havalandırma kontrolü altında değerlendirmek yerine sistemin kullanım amacı ve teknik yapısı belirlenmelidir.
Havalandırma Tesisatı ile Klima Tesisatı Arasındaki Fark
Havalandırma tesisatı temel olarak havanın değiştirilmesi, taze hava sağlanması ve kirli havanın uzaklaştırılması amacıyla kullanılır.
Klima sistemlerinde ise havalandırmanın yanında;
Isıtma,
Soğutma,
Nem kontrolü,
Filtreleme,
Hava şartlandırma
gibi fonksiyonlar bulunabilir.
Bir klima santrali aynı zamanda havalandırma sisteminin parçası olabilir.
Bu nedenle periyodik kontrolde sistemin gerçek yapısı ve projesi dikkate alınmalıdır.
Fabrikalarda Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolü
Fabrikalarda havalandırma sistemleri çoğu zaman üretim prosesine doğrudan bağlıdır.
Örneğin;
Metal işleme,
Kaynak,
Boya,
Kimyasal proses,
Gıda üretimi,
Plastik üretimi,
Otomotiv üretimi,
Makine imalatı
gibi alanlarda farklı havalandırma ihtiyaçları bulunabilir.
Bu nedenle fabrika havalandırma tesisatının kontrolünde yalnızca fanın çalışıp çalışmadığı değil, sistemin proses ve proje ile uyumu da değerlendirilmelidir.
Depo ve Lojistik Tesislerinde Havalandırma Kontrolü
Depolarda;
Genel havalandırma,
Egzoz,
Taze hava,
Isı kontrolü
amacıyla farklı sistemler kullanılabilir.
Özellikle kapalı alanlarda kullanılan havalandırma sistemlerinin mevcut proje ve kullanım amacına uygun çalışması önemlidir.
Otopark Havalandırma Sistemleri
Kapalı otoparklarda egzoz ve taze hava sistemleri özel bir kullanım amacına sahiptir.
Sistemin tasarımına göre;
Egzoz fanları,
Taze hava fanları,
Kanal sistemi,
Menfezler,
Damperler,
Kumanda ve otomasyon
bulunabilir.
Kapalı otopark havalandırma sistemleri değerlendirilirken sistemin kendi projesi ve uygulanabilir özel kriterler dikkate alınmalıdır.
Eskişehir Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolü
Periyodik Mühendislik, Eskişehir’de bulunan fabrikalar, üretim tesisleri, OSB işletmeleri, depolar, lojistik merkezleri, atölyeler, ticari yapılar ve diğer işletmeler için havalandırma tesisatı periyodik kontrolü hizmetleri sunmaktadır.
Eskişehir’de kullanılan havalandırma sistemlerinde;
Fabrika havalandırma sistemleri,
Taze hava sistemleri,
Egzoz sistemleri,
Lokal emiş sistemleri,
Klima santralleri,
Fan sistemleri,
Kanal sistemleri,
Depo havalandırmaları
gibi farklı tesisat türleri bulunabilir.
Kontrollerde tesisatın mevcut projesi, teknik yapısı, kullanım amacı ve sahadaki durumu birlikte değerlendirilir.
Eskişehir dışında Bilecik, Bozüyük, Kütahya, Afyonkarahisar, Bursa, Kocaeli (İzmit), Sakarya, Ankara, Bolu ve Konya çevresindeki işletmeler için de saha planlaması yapılabilir.
Hangi İşletmelerde Havalandırma Tesisatı Kontrolü Yapılabilir?
Havalandırma tesisatları birçok farklı işletmede kullanılmaktadır.
Hizmet planlanabilecek işletmelere örnek olarak;
Fabrikalar,
Üretim tesisleri,
Organize sanayi bölgesi işletmeleri,
Metal ve makine işletmeleri,
Otomotiv fabrikaları,
Otomotiv yan sanayi,
Gıda üretim tesisleri,
Kimya tesisleri,
Plastik üretim tesisleri,
Depolar,
Lojistik merkezleri,
Atölyeler,
Ticari işletmeler,
Kapalı otoparklar,
İş merkezleri,
Büyük mağazalar,
Teknik hacimler
örnek verilebilir.
Havalandırma Tesisatında Güvenli Kullanım İçin Öneriler
Havalandırma sistemlerinin güvenli ve verimli şekilde çalışması için periyodik kontrolün yanında düzenli bakım ve işletme takibi de önemlidir.
İşletmelerde;
Filtrelerin düzenli takip edilmesi,
Fanlarda olağandışı titreşim ve seslerin izlenmesi,
Kanal ve askı sistemlerinin kontrol edilmesi,
Menfezlerin kapatılmaması,
Taze hava girişlerinin engellenmemesi,
Egzoz çıkışlarının kapatılmaması,
Yetkisiz kanal değişikliği yapılmaması,
Fan ve motorların üretici talimatlarına göre bakımlarının yapılması,
Tesisatta yapılan değişikliklerin kayıt altına alınması
gibi uygulamalar sistemin çalışma koşullarının korunmasına yardımcı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Havalandırma tesisatı periyodik kontrolü nedir?
Havalandırma ve klima tesisatının mevcut teknik durumunun, tesisat projesine uygunluğunun ve fen ve tekniğin gerekliliklerinin değerlendirilmesine yönelik periyodik kontroldür.
Havalandırma tesisatı periyodik kontrolü zorunlu mudur?
Havalandırma ve klima tesisatları İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III kapsamında yer almaktadır.
Havalandırma tesisatı kaç yılda bir kontrol edilir?
Güncel EK-III Tablo-3’te havalandırma ve klima tesisatı için periyodik kontrol dönemi 1 yıl olarak belirtilmektedir.
Havalandırma tesisatı kontrolünde proje gerekli mi?
Evet. Güncel yönetmeliğin 2.3.6 maddesinde havalandırma ve klima tesisatlarının periyodik kontrolünde tesisat projesinin aranacağı belirtilmektedir.
Projesi olmayan havalandırma tesisatı ne olur?
Projesi olmayan tesisatların ilgili mevzuat ve standartlara uygun olarak projelendirilmesinin sağlanması gerekir.
Havalandırma kontrolünde hava debisi ölçülür mü?
Tesisatın özelliklerine ve kontrol kapsamına göre hava debisi ölçülebilir ve uygun olması halinde proje/tasarım değerleriyle karşılaştırılabilir.
Fanın çalışıyor olması yeterli midir?
Hayır. Fanın çalışması sistemin tasarlanan hava debisini veya proje şartlarını sağladığını tek başına göstermez.
Havalandırma kontrolünde filtreler incelenir mi?
Evet. Sistemin yapısına göre filtrelerin fiziksel durumu, temizliği ve çalışma koşulları değerlendirilir.
Havalandırma kanalları kontrol edilir mi?
Evet. Kanal gövdeleri, bağlantılar, askılar, izolasyon, fiziksel hasarlar ve tesisatın proje ile uyumu kontrol kapsamında değerlendirilebilir.
Menfezler kontrol edilir mi?
Evet. Menfezlerin durumu, konumu, açıklığı ve gerektiğinde hava debileri değerlendirilebilir.
Damperler kontrol edilir mi?
Evet. Damperlerin fiziksel durumu, konumu, hareket mekanizması ve sistem içerisindeki görevi değerlendirilir.
Havalandırma tesisatında basınç ölçümü yapılır mı?
Sistemin yapısına ve kontrol kapsamına göre kanal veya mahal basınçları ve basınç farkları ölçülebilir.
Havalandırma tesisatı kontrolü iş hijyeni ölçümü müdür?
Hayır. Havalandırma tesisatı periyodik kontrolü ile iş hijyeni ölçümleri farklı hizmetlerdir.
Havalandırma tesisatı kontrolü ile bakım aynı şey midir?
Hayır. Bakım ve onarım sistemin çalışma durumunun korunmasına yönelik faaliyetlerdir. Periyodik kontrol ise tesisatın teknik durumunun ve uygunluğunun değerlendirilmesidir.
Havalandırma tesisatı kontrol raporu verilir mi?
Gerçekleştirilen periyodik kontrol sonucunda ilgili mevzuata uygun şekilde raporlama yapılır. Raporun içeriğinde kontrol edilen tesisat ve tespit edilen bulgulara ilişkin bilgiler yer alır.
Havalandırma tesisatı kontrolünü kim yapar?
Güncel yönetmelikte Tablo-3 kapsamındaki ilgili tesisatlar için yetkili meslek grupları belirtilmiştir. Havalandırma ve klima tesisatı, yönetmeliğin ilgili hükümlerinde sayılan makine ağırlıklı teknik unvanlar kapsamında değerlendirilir.
Eskişehir’de havalandırma tesisatı periyodik kontrolü yapılıyor mu?
Evet. Eskişehir’deki fabrika, üretim tesisi, depo, OSB işletmesi ve diğer işletmeler için havalandırma tesisatı periyodik kontrolü hizmeti planlanabilir.
Eskişehir dışında havalandırma tesisatı kontrolü yapılıyor mu?
Eskişehir’in yanı sıra Bilecik, Bozüyük, Kütahya, Afyonkarahisar, Bursa, Kocaeli (İzmit), Sakarya, Ankara, Bolu ve Konya çevresindeki işletmeler için de saha planlaması yapılabilir.
Havalandırma Tesisatı Periyodik Kontrolü İçin Teknik Değerlendirme
Havalandırma tesisatlarının güvenli ve amacına uygun şekilde çalışabilmesi için yalnızca fanların çalışıyor olması yeterli değildir.
Bir havalandırma sisteminin değerlendirilmesinde;
tesisat projesi, fanlar, motorlar, filtreler, kanallar, damperler, menfezler, taze hava girişleri, egzoz hatları, emiş noktaları, hava debileri, basınçlar, mekanik bağlantılar ve sistemin kullanım amacı
bir bütün olarak ele alınmalıdır.
Özellikle fabrika ve üretim tesislerinde havalandırma sistemi çoğu zaman üretim prosesiyle doğrudan ilişkili olduğundan, kontrol kapsamının tesisatın gerçek kullanım koşullarına göre belirlenmesi önemlidir.
Periyodik Mühendislik, Eskişehir ve çevresindeki fabrika, üretim tesisi, depo, lojistik merkezi ve işletmelerde havalandırma ve klima tesisatlarının periyodik kontrol süreçlerini güncel mevzuat, tesisat projesi ve teknik gereklilikleri dikkate alarak gerçekleştirmektedir.
Havalandırma tesisatı periyodik kontrolü, iş ekipmanları periyodik kontrolü ve iş hijyeni ölçümleri hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
