Buhar Kazanı Periyodik Kontrolü | Eskişehir
Buhar Kazanı Periyodik Kontrolü
Buhar kazanları; suyu ısıtarak belirli basınç ve sıcaklıkta buhar üreten, özellikle üretim tesisleri, tekstil işletmeleri, gıda fabrikaları, kimya tesisleri, hastaneler, enerji tesisleri ve çeşitli sanayi işletmelerinde kullanılan basınçlı ekipmanlardır.
Buhar kazanlarında yüksek sıcaklık ve basınç altında çalışma söz konusu olduğundan; kazan gövdesi, basınçlı bölümler, emniyet ekipmanları, ölçüm cihazları, besleme sistemi ve ilgili yardımcı donanımların güvenli durumda olması önemlidir.
Periyodik Mühendislik, Eskişehir ve çevre illerde buhar kazanlarının teknik kontrol ve raporlama süreçlerinde, ekipmanın ilgili mevzuat ve yetki kapsamı doğrultusunda hizmet sunmaktadır.
Güncel mevzuat kapsamında buhar kazanları basınçlı kap ve tesisatlar arasında yer almakta ve 23 Aralık 2025 tarihli değişiklikle özel akreditasyon gerektiren ekipmanlar arasına alınmıştır. Bu kapsam için 1/1/2027 tarihine kadar geçiş süreci öngörülmüştür.
Buhar Kazanı Nedir?
Buhar kazanı, içerisindeki suyun kontrollü şekilde ısıtılmasıyla buhar elde edilmesini sağlayan basınçlı bir ekipmandır.
Elde edilen buhar; üretim proseslerinde, ısıtma sistemlerinde, sterilizasyon işlemlerinde, kurutma uygulamalarında ve farklı endüstriyel proseslerde kullanılabilir.
Buhar kazanları kullanım alanına ve konstrüksiyonuna göre farklı yapılarda olabilir.
Başlıca kazan tipleri:
Alev-duman borulu buhar kazanları
Su borulu buhar kazanları
Elektrikli buhar kazanları
Yakıtlı buhar kazanları
Doğalgazlı buhar kazanları
Sıvı yakıtlı buhar kazanları
Katı yakıtlı buhar kazanları
Kazan tipi, kapasitesi, çalışma basıncı, yakıt sistemi ve üretici bilgileri kontrol yönteminin belirlenmesinde dikkate alınır.
Buhar Kazanı Periyodik Kontrolünde Neler İncelenir?
Kontrol kapsamı kazan tipine, kapasitesine ve uygulanabilir standarda göre değişir.
| Kontrol Alanı | İncelenen Konular |
|---|---|
| Kazan gövdesi | Genel durum, deformasyon, korozyon ve hasarlar |
| Basınçlı bölümler | Kazan gövdesi, borular, domlar ve bağlantılar |
| Kaynaklar | Görsel durum ve gerekli görülen ilave muayeneler |
| Emniyet ventilleri | Uygunluk ve güvenlik fonksiyonu |
| Manometreler | Basınç göstergeleri ve okunabilirlik |
| Sıcaklık göstergeleri | Sıcaklık ölçüm ve izleme elemanları |
| Besleme sistemi | Besi suyu sistemi ve bağlantıları |
| Su seviyesi | Seviye göstergeleri ve ilgili güvenlik sistemleri |
| Yakıt sistemi | Kazan tipine göre yakıt ve yanma sistemi |
| Brülör | Brülörün genel durumu ve güvenlik fonksiyonları |
| Baca sistemi | Kazan tipine göre baca ve bağlantılar |
| Kumanda sistemi | Kontrol, alarm ve güvenlik fonksiyonları |
| Etiket bilgileri | Marka, model, seri numarası, imal yılı ve teknik değerler |
Kontrol sırasında tespit edilen uygunsuzluklar, ekipmanın güvenli kullanımına etkisi açısından değerlendirilerek raporlanır.
Buhar Kazanı Gövde ve Basınçlı Bölüm Kontrolü
Buhar kazanının basınç altında çalışan bölümleri kontrolün en önemli unsurlarındandır.
Kontrolde;
korozyon,
deformasyon,
çatlak,
aşınma,
kaynak bölgeleri,
bağlantılar,
boru ve levhaların genel durumu,
basınçlı bölümlerde görülebilen hasarlar
incelenir.
Gerekli görülmesi halinde görsel muayeneye ek olarak et kalınlığı ölçümü veya tahribatsız muayene uygulanabilir.
Tahribatsız muayeneler, güncel mevzuat kapsamında TS EN ISO 9712’ye uygun ve en az Seviye 2 personel belgelendirmesine sahip kişiler tarafından gerçekleştirilir.
Buhar Kazanı Emniyet Ekipmanları
Buhar kazanlarında emniyet ekipmanları, aşırı basınç ve diğer tehlikeli çalışma koşullarına karşı koruma sağlar.
Kazan tipine ve sistemin yapısına göre;
emniyet ventilleri,
manometreler,
su seviye göstergeleri,
düşük su seviyesi koruması,
basınç kontrol sistemleri,
sıcaklık kontrol sistemleri,
alarm sistemleri,
yakıt kesme sistemleri,
brülör güvenlik sistemleri
değerlendirilebilir.
Emniyet ekipmanlarının devre dışı bırakılması veya uygun olmayan şekilde değiştirilmesi, kazanın güvenli çalışma koşullarını olumsuz etkileyebilir.
Buhar Kazanı Emniyet Ventili Kontrolü
Emniyet ventili, kazan içerisindeki basıncın izin verilen çalışma koşullarının üzerine çıkması durumunda güvenliğin sağlanması açısından kritik bir ekipmandır.
Kontrolde ekipmanın teknik bilgileri, ayar değeri, bağlantısı ve uygulanabilir kontrol kriterleri değerlendirilir.
Emniyet ventiliyle ilgili test ve ayar işlemlerinde kazan üreticisinin teknik bilgileri ve ilgili standartlar dikkate alınmalıdır.
Buhar Kazanı Manometre ve Ölçüm Sistemleri
Kazan işletmesinde basınç, sıcaklık ve su seviyesi gibi değerlerin doğru şekilde izlenebilmesi önemlidir.
Kontrolde;
manometrelerin durumu,
basınç değerlerinin okunabilirliği,
bağlantılar,
sıcaklık göstergeleri,
su seviye göstergeleri,
alarm ve kontrol sistemleri
kazan tipine göre değerlendirilir.
Ölçüm cihazlarının doğruluğuna ilişkin gerekli durumlarda ayrıca uygunluk veya kalibrasyon kayıtları incelenebilir.
Buhar Kazanında Su Seviyesi Kontrolü
Buhar kazanlarında yeterli su seviyesinin korunması güvenli işletmenin temel unsurlarındandır.
Su seviyesinin uygun şekilde izlenememesi veya düşük su seviyesine karşı koruma sistemlerinin çalışmaması ciddi işletme risklerine neden olabilir.
Bu nedenle kazan tipine göre;
seviye göstergeleri,
seviye kontrol sistemleri,
düşük su seviyesi koruması,
besleme suyu sistemi,
ilgili alarm ve kesme fonksiyonları
değerlendirilir.
Buhar Kazanı Brülör ve Yanma Sistemi
Yakıtlı buhar kazanlarında brülör ve yanma sistemi de güvenli çalışma açısından önemlidir.
Kazan tipine göre;
brülörün genel durumu,
yakıt bağlantıları,
ateşleme sistemi,
alev kontrolü,
yakıt kesme sistemi,
kumanda ve otomasyon,
alarm ve emniyet fonksiyonları
değerlendirilebilir.
Bu kontroller, kazan üreticisinin teknik özellikleri ve uygulanabilir standartlar dikkate alınarak gerçekleştirilir.
Buhar Kazanı Basınç Testi
Buhar kazanlarında uygulanacak test yöntemi, kazanın tasarımına, imalat standardına, üretici bilgilerine ve yürürlükteki kontrol kriterlerine göre belirlenmelidir.
Bu nedenle bütün buhar kazanlarına aynı test basıncının uygulanması doğru değildir.
Güncel yönetmelik kapsamında periyodik kontrol metodunun belirlenmesinde öncelikle ilgili standart ve muayene/test kriterleri dikkate alınır. Bunların bulunmaması halinde üreticinin tavsiye ettiği yöntem, bunun da bulunmaması halinde risk değerlendirmesine göre belirlenen yöntem esas alınır.
Gerekli durumlarda;
hidrostatik test,
görsel muayene,
et kalınlığı ölçümü,
tahribatsız muayene,
bağlantı ve sızdırmazlık kontrolleri
uygulanabilir.
Test yöntemi ve test basıncı, kazanın ilgili standardı ve teknik dokümanları esas alınarak belirlenmelidir.
Buhar Kazanında Et Kalınlığı Ölçümü
Kazan gövdesi ve basınçlı bölümlerde zaman içerisinde korozyon ve aşınma meydana gelebilir.
Özellikle eski kazanlarda veya korozyon şüphesi bulunan bölgelerde ultrasonik et kalınlığı ölçümü gerekebilir.
Ölçüm sonuçları;
mevcut et kalınlığı,
tasarım bilgileri,
izin verilen minimum kalınlık,
korozyon durumu,
kazan çalışma basıncı,
ilgili standart
gibi teknik bilgilerle birlikte değerlendirilir.
Buhar Kazanında Tahribatsız Muayene
Kazan gövdesinde veya kaynak bölgelerinde gerekli görülmesi halinde tahribatsız muayene yöntemleri kullanılabilir.
Uygulama, ekipmanın teknik yapısına ve tespit edilen risklere göre belirlenebilir.
Kullanılabilecek yöntemler arasında;
Ultrasonik Muayene (UT)
Manyetik Parçacık Muayenesi (MT)
Sıvı Penetrant Muayenesi (PT)
gerekli durumlarda diğer uygun NDT yöntemleri
bulunabilir.
Tahribatsız muayene yöntemleri ilgili standartlara ve TS EN ISO 9712 personel yeterlilik şartlarına uygun şekilde uygulanır.
Buhar Kazanı Periyodik Kontrolünde Kullanılan Standartlar
Buhar kazanının tipine ve tasarımına göre uygulanacak standart değişebilir.
Buhar kazanları için kullanılan başlıca standart serileri arasında;
TS EN 12952 – Su borulu kazanlar ve yardımcı tesisatlar
TS EN 12953 – Alev-duman borulu kazanlar
ilgili kazan tasarım, imalat ve muayene standartları
bulunmaktadır.
ÇSGB’nin yayımladığı güncel kaynaklarda da buhar kazanlarının kontrolünde TS EN 12952 serisi ve TS EN 12953 gibi standartlara atıf yapılmaktadır.
Kontrolde kesin olarak kullanılacak kriter; kazan tipi, imalat standardı, üretici bilgileri ve güncel Bakanlık kriterleri dikkate alınarak belirlenmelidir.
Buhar Kazanı Periyodik Kontrolü Ne Sıklıkla Yapılır?
Buhar kazanlarının periyodik kontrol süresi, ilgili standartta farklı bir süre belirtilmemişse azami 1 yıl olarak uygulanır.
ÇSGB’nin yayımladığı denetim dokümanlarında da buhar kazanları için standartlarda süre belirtilmemişse azami yıllık kontrol süresi belirtilmektedir.
Ancak kontrol periyodu belirlenirken;
kazan standardı,
üretici bilgileri,
çalışma basıncı,
kullanım yoğunluğu,
çalışma koşulları,
önceki kontrol sonuçları
dikkate alınmalıdır.
Buhar Kazanı Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?
1. Kazan bilgilerinin incelenmesi
Marka, model, seri numarası, imal yılı, kapasite, çalışma basıncı ve teknik bilgiler incelenir.
2. Teknik dokümanların değerlendirilmesi
Kazan pasaportu, üretici dokümanları, önceki kontrol raporları ve mevcut teknik kayıtlar değerlendirilir.
3. Genel ve görsel kontrol
Kazan gövdesi, bağlantılar, basınçlı bölümler ve yardımcı ekipmanlar incelenir.
4. Emniyet sistemlerinin kontrolü
Emniyet ventilleri, manometreler, su seviyesi sistemleri ve ilgili güvenlik fonksiyonları değerlendirilir.
5. Gerekli muayene ve testlerin yapılması
Uygulanabilir standart ve kontrol kriterlerine göre gerekli test ve ölçümler gerçekleştirilir.
6. Sonuçların değerlendirilmesi
Tespit edilen uygunsuzluklar ekipmanın güvenli kullanımına etkileri açısından değerlendirilir.
7. Raporlama
Kontrol yöntemi, ekipman bilgileri, yapılan muayene ve testler, uygunsuzluklar ve sonuç raporlanır.
Güncel mevzuata göre periyodik kontrol raporunda yetkili kişinin adı, mesleği ve EKİPNET kayıt numarası bulunmalı ve rapor yetkili kişi tarafından imzalanmalıdır. İmzasız periyodik kontrol raporları geçerli değildir.
Buhar Kazanlarında Sık Karşılaşılan Uygunsuzluklar
Kontrol sırasında özellikle;
kazan gövdesinde korozyon,
et kalınlığında azalma,
kaynak bölgelerinde uygunsuzluk,
deformasyon,
emniyet ventilinde uygunsuzluk,
manometre uygunsuzluğu,
su seviye kontrolünde sorun,
düşük su seviyesi korumasının çalışmaması,
basınç kontrol sistemlerinde uygunsuzluk,
brülör güvenlik sistemlerinde sorun,
bağlantılarda kaçak,
teknik etiket bilgilerinin eksik olması,
önceki kontrol raporundaki uygunsuzlukların giderilmemesi
gibi durumlar tespit edilebilir.
Bakanlık tarafından yayımlanan kriterlerde ağır kusur olarak değerlendirilen durumlarda, ilgili kusurlar giderilmeden ekipmanın çalıştırılmasına izin verilmez.
Buhar Kazanı Bakımı ile Periyodik Kontrol Aynı Değildir
Kazan temizliği, brülör bakımı, su tarafı temizliği, vana değişimi, pompa bakımı, otomasyon bakımı ve üretici tarafından belirtilen diğer bakım faaliyetleri bakım işlemleridir.
Periyodik kontrol ise kazanın güvenli kullanım durumunun mevzuat, standartlar, üretici bilgileri ve teknik kriterler doğrultusunda değerlendirilmesidir.
Bu nedenle bakım yapılmış olması, tek başına periyodik kontrol yapılmış olduğu anlamına gelmez.
Buhar Kazanı Periyodik Kontrol Raporu
Kontrol sonunda;
kazan kimlik bilgileri,
teknik özellikler,
kontrol yöntemi,
uygulanan muayene ve testler,
emniyet ekipmanlarının durumu,
tespit edilen uygunsuzluklar,
kontrol sonucu,
yetkili kişinin bilgileri
raporlanır.
Güncel düzenlemeye göre zorunlu periyodik kontrollerde işveren ile yetkili kişi arasında hizmet gerçekleştirilmeden en geç 1 gün önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenmesi ve karşılıklı onaylanması gerekir.
Buhar Kazanlarında Özel Akreditasyon Düzenlemesi
23 Aralık 2025 tarihli yönetmelik değişikliğiyle buhar kazanları, özel akreditasyon gerektiren ekipmanlar arasına dahil edilmiştir.
Düzenlemede bu kapsam için 1 Ocak 2027 tarihine kadar geçiş süreci öngörülmüştür. Bu nedenle buhar kazanı periyodik kontrol hizmetinin, ilgili tarihte yürürlükte olacak yetki ve akreditasyon şartları çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Bu konu özellikle işverenler açısından önemlidir; kontrol hizmeti alınırken kuruluşun ilgili ekipman kapsamındaki güncel yetki/akreditasyon durumu kontrol edilmelidir.
Eskişehir ve Çevre İllerde Buhar Kazanı Periyodik Kontrolü
Periyodik Mühendislik olarak Eskişehir başta olmak üzere Bilecik, Bozüyük, Kütahya, Afyonkarahisar, Bursa, Kocaeli (İzmit), Sakarya, Ankara, Bolu ve Konya çevresindeki işletmelerin basınçlı ekipman kontrol süreçlerine yönelik mühendislik hizmetleri sunuyoruz.
Fabrika, üretim tesisi, tekstil işletmesi, gıda tesisi, kimya tesisi, otomotiv işletmesi ve farklı sanayi kuruluşlarında kullanılan buhar kazanlarının kontrol kapsamı; kazan tipi, teknik özellikleri, uygulanabilir standartlar ve yürürlükteki mevzuat doğrultusunda belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Buhar kazanı periyodik kontrolü zorunlu mudur?
Evet. Buhar kazanları, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında basınçlı kap ve tesisatlar arasında yer almaktadır. Güncel mevzuatta periyodik kontrole tabi ekipmanlar EK-III’te belirlenmiştir.
Buhar kazanı kaç yılda bir kontrol edilir?
İlgili standartlarda farklı bir süre belirtilmemişse azami kontrol süresi 1 yıldır.
Buhar kazanında hidrostatik test yapılır mı?
Uygulanacak test yöntemi kazanın standardı, üretici bilgileri ve güncel kontrol kriterlerine göre belirlenir. Her kazan için aynı test basıncının uygulanması doğru değildir.
Buhar kazanı kontrolünde hangi standart kullanılır?
Kazan tipine göre TS EN 12952 veya TS EN 12953 gibi ilgili standartlar kullanılabilir. Kesin kontrol kriteri ekipmanın teknik yapısına göre belirlenir.
Buhar kazanında et kalınlığı ölçümü yapılır mı?
Gerekli görülen durumlarda kazan gövdesi ve basınçlı bölümlerde ultrasonik et kalınlığı ölçümü yapılabilir.
Buhar kazanı kontrolünde NDT yapılır mı?
Kazan standardı, teknik değerlendirme veya tespit edilen uygunsuzluklara göre gerekli görülmesi halinde tahribatsız muayene uygulanabilir. NDT uygulamaları TS EN ISO 9712 yeterlilik şartlarına uygun gerçekleştirilir.
Buhar kazanı kontrolünü kim yapabilir?
Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri, mevzuatta belirtilen yetkili meslek grupları tarafından gerçekleştirilir. Güncel düzenlemede bunlar arasında makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat ve uçak mühendisleri ile ilgili teknik öğretmenler ve makine tekniker/yüksek teknikerleri bulunmaktadır.
Buhar kazanı bakım ile periyodik kontrol aynı mıdır?
Hayır. Bakım, kazanın işletme şartlarını korumaya yönelik işlemdir. Periyodik kontrol ise güvenli kullanım durumunun teknik olarak değerlendirilmesidir.
Güvenli Buhar Sistemleri İçin Mühendislik Kontrolü
Buhar kazanlarında güvenli çalışma; yalnızca kazan gövdesinin değil, basınçlı bölümlerin, emniyet ekipmanlarının, ölçüm sistemlerinin, besleme sisteminin ve ilgili yardımcı donanımların birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Periyodik Mühendislik, Eskişehir ve çevre illerde buhar kazanları ve diğer basınçlı ekipmanların kontrol süreçlerinde, yürürlükteki mevzuat ve yetki kapsamı doğrultusunda teknik değerlendirme ve raporlama hizmetleri sunmaktadır.
